Judd Apatow, đạo diễn hài Mỹ trở thành người lưu giữ ký ức của giới danh hài

Judd Apatow

Photo: Jay Dixit / CC BY 4.0, via Wikimedia Commons

Sinh	6 tháng 12, 1967 Flushing, Queens, New York City, United States
Nghề nghiệp	Đạo diễn, nhà sản xuất và biên kịch điện ảnh
Nổi tiếng với	40 Tuổi Vẫn Còn Zin, Tình Một Đêm, Ông Vua Đảo Staten
Giải thưởng	Emmy (đồng giải) · 2 Emmy · Herb Sargent Award for Comedy Excellence, Writers Guild of America East · Just for Laughs Generation · ACLU Bill of Rights

Suốt phần lớn thập niên vừa qua, Judd Apatow dành thời gian xem lại cuộc đời của những danh hài khác trên màn hình dựng phim. Ông sàng lọc hàng năm trời tư liệu về Garry Shandling, George Carlin và Mel Brooks; còn với bộ phim chân dung Norm Macdonald, ông không ghi hình thêm bất kỳ cuộc phỏng vấn mới nào, mà dựng toàn bộ tác phẩm từ những lời lẽ lúc thật lúc đùa của chính danh hài này. Vị đạo diễn kiêm nhà sản xuất từng định hình khuôn mẫu cho phim hài của các hãng phim lớn ở Mỹ đã trở thành nhà lưu trữ tận tụy nhất của thể loại. Giờ đây, ông trở lại với một bộ phim hư cấu quy mô lớn của hãng phim lớn và lời chào hàng thẳng thắn: “Chúng tôi đang cố làm một phim hài lớn cho rạp chiếu. Các rạp cần những bộ phim như vậy, và chúng tôi sẽ cố chứng minh rằng khán giả vẫn muốn xem chúng.”

Nỗi ám ảnh ấy có từ trước cả sự nghiệp của ông. Apatow lớn lên ở Syosset, Long Island, là con giữa trong ba người con của Maury Apatow, một nhà phát triển bất động sản, và Tamara Shad, người điều hành Mainstream Records, hãng đĩa do cha bà sáng lập. Khi còn là thiếu niên, ông lập một chương trình mang tên Comedy Club trên đài phát thanh của trường trung học, phần lớn chỉ để có cớ gọi điện bất ngờ cho những người ông ngưỡng mộ. Ông đã phỏng vấn được Harold Ramis, John Candy, Jerry Seinfeld và một Garry Shandling còn trẻ.

Sinh tại Flushing, Queens vào tháng 12 năm 1967, Apatow bắt đầu diễn hài độc thoại năm 17 tuổi, chuyển đến Los Angeles để học biên kịch tại University of Southern California, bỏ học vào năm thứ hai rồi ở chung căn hộ với Adam Sandler. Shandling trở thành người dìu dắt ông. Apatow đồng sáng tạo The Ben Stiller Show, chương trình bị Fox hủy sau một mùa dù đội ngũ biên kịch, trong đó có Apatow, giành giải Emmy; sau đó ông gia nhập The Larry Sanders Show, nơi Shandling khuyến khích ông theo đuổi lối hài kịch nảy sinh từ tính cách nhân vật. Freaks and Geeks, do ông sản xuất, và Undeclared, do ông sáng tạo, đều bị hủy sau một mùa nhưng rồi trở thành tác phẩm được giới hâm mộ sùng bái, với Seth Rogen trẻ tuổi góp mặt trong cả hai.

Điện ảnh mang đến cho ông lượng khán giả mà truyền hình đã không thể đem lại. Sau khi sản xuất Anchorman: The Legend of Ron Burgundy cho Will Ferrell và Adam McKay, ông ra mắt vai trò đạo diễn với The 40-Year-Old Virgin, bộ phim ông viết cùng ngôi sao Steve Carell. Phim mở màn ở vị trí số một và thu về hơn 175 triệu USD trên toàn thế giới. Đến năm 2007, Knocked Up ra mắt, với Rogen vào vai một gã lười phải đối mặt với chuyện làm cha sau cuộc tình một đêm với nữ dẫn chương trình truyền hình do Katherine Heigl thủ vai. Cũng trong mùa hè năm ấy, ông sản xuất Superbad, kịch bản mà Rogen và Evan Goldberg bắt đầu viết từ thời thiếu niên. Trong vài năm, tên ông trên áp phích phim là lời hứa cho một công thức rất riêng: những bộ phim hài dài, ngẫu hứng, tục tĩu về những gã đàn ông nhất quyết không chịu trưởng thành, được làm với kinh phí khiêm tốn và nhóm bạn diễn quen thuộc.

Bước ngoặt thú vị hơn đến khi những gã đàn ông mãi không lớn ấy bắt đầu già đi. Funny People để Adam Sandler vào vai một danh hài độc thoại nhận chẩn đoán mắc bệnh nan y; phim chỉ thu 54 triệu USD tại Mỹ, nhưng David Denby vẫn xếp tác phẩm vào danh sách mười phim hay nhất năm trên The New Yorker. Trainwreck, do Amy Schumer viết kịch bản và đóng chính, thu về 140,8 triệu USD với kinh phí 35 triệu USD. Trong vai trò nhà sản xuất, Apatow cũng hậu thuẫn những tiếng nói chẳng giống mình chút nào: Bridesmaids của Kristen Wiig và Annie Mumolo, loạt phim Girls của Lena Dunham trên HBO, cùng The Big Sick của Kumail Nanjiani và Emily V. Gordon, tác phẩm có kịch bản được đề cử Oscar.

Nhìn lại bằng lăng kính hoài niệm, người ta dễ bỏ qua những góc cạnh sắc bén trong sự nghiệp của ông. Mike White từng phàn nàn rằng đôi lúc Knocked Up giống “hài kịch về những kẻ bắt nạt hơn là về người bị bắt nạt”; chính Heigl cũng gọi bộ phim là “hơi phân biệt giới tính”, với câu chuyện khắc họa phụ nữ cứng nhắc còn đàn ông thì được khán giả cảm thông. Apatow đáp lại rằng phim nói về những người “sợ phụ nữ và các mối quan hệ, rồi học cách trưởng thành”; sau này, ông cũng thừa nhận phần lớn tác phẩm thời kỳ đầu nhìn thế giới từ góc độ nam giới. Những phim hư cấu của ông cũng có lúc chệch choạc. The King of Staten Island, do ông đồng viết kịch bản và đóng cùng Pete Davidson, được phát hành thẳng qua dịch vụ xem phim theo yêu cầu khi đại dịch khiến các rạp phải đóng cửa; còn The Bubble, phim hài Netflix kể về các diễn viên bị cách ly trong khách sạn để hoàn tất phần tiếp theo của một loạt phim, chỉ đạt khoảng 20% trên Rotten Tomatoes, với giới phê bình chê phim lan man và hầu như không buồn cười.

Phim tài liệu trở thành nơi những bản năng làm phim của ông ngày càng chín muồi. The Zen Diaries of Garry Shandling giành giải Emmy cho chương trình đặc biệt xuất sắc về phim tài liệu hoặc phi hư cấu năm 2018. Cùng Michael Bonfiglio, ông giành giải tương tự năm 2022 với George Carlin’s American Dream. Sang năm 2026, nhịp độ làm việc gần như khó tin. Bộ phim hai phần Mel Brooks: The 99 Year Old Man!, một lần nữa hợp tác với Bonfiglio, ra mắt trên HBO vào tháng Một và nhận sáu đề cử Emmy, dù để vuột giải phim tài liệu vào tháng Chín trước My Mom Jayne. Paralyzed by Hope: The Maria Bamford Story, do ông đồng đạo diễn với Neil Berkeley, cũng ra mắt tại Sundance trong cùng tháng. Đến ngày 16 tháng Mười, Norm: The Tale of Norm Macdonald lên sóng Netflix.

Bộ phim về Macdonald cho thấy cách Apatow làm việc hiện nay. Ông tập hợp tư liệu từ các cuộc phỏng vấn cũ, podcast, tiết mục hài độc thoại và video gia đình, đồng thời xem nhân vật của mình như “người kể chuyện không đáng tin cậy”, theo cách ông gọi, một người đàn ông vui vẻ bịa chuyện về chính tuổi thơ mình. Phim đề cập đến việc Macdonald bị loại khỏi mục “Weekend Update” trên Saturday Night Live sau những câu đùa về O.J. Simpson, cũng như căn bệnh ung thư mà ông giữ kín gần một thập kỷ. “Tôi không biết liệu người ta có bao giờ thực sự hiểu được ông ấy hay không,” Apatow nói trong tuần bộ phim ra mắt.

Canh bạc nằm ở mảng phim hư cấu. The Comeback King, do Apatow viết cùng Glen Powell và bấm máy vào mùa xuân năm 2026, có Powell vào vai Aubrey King, một ca sĩ nhạc đồng quê có sự nghiệp sụp đổ sau tin đồn thất thiệt lan truyền trên mạng rằng anh phản bội cô bạn gái ngôi sao nhạc pop. Anh quay lại đại học để hoàn thành tấm bằng từng bỏ dở. Cristin Milioti, Madelyn Cline và Kumail Nanjiani cùng tham gia diễn xuất. Apatow cũng đang thực hiện phim tài liệu về nhạc sĩ Billy Strings và phát triển một bộ phim với Nikki Glaser, người đang chấp bút kịch bản.

Apatow gặp Leslie Mann khi sản xuất The Cable Guy và kết hôn với cô vào năm 1997; hai con gái của họ, Maude và Iris, từng vào vai con của mẹ mình trong Knocked Up, Funny People và This Is 40. Ông vẫn không ngại châm chọc giới giải trí: khi công bố giải Đạo diễn xuất sắc nhất tại Golden Globes vào tháng Một, ông nói mình đã tẩy chay lễ trao giải suốt mười năm vì Trainwreck thua giải phim hài trước The Martian của Ridley Scott.

Universal ấn định ngày phát hành The Comeback King tại Mỹ là 5 tháng 2 năm 2027. Màn ra mắt ấy sẽ trả lời câu hỏi đã âm ỉ suốt thập niên qua: liệu kiểu phim hài mà Apatow từng khiến người ta tưởng như rất dễ làm có còn đủ sức kéo khán giả rời khỏi nhà và bước vào rạp hay không.