Max Brooks, tác giả World War Z viết ngày tận thế như một cẩm nang sinh tồn

Max Brooks

Photo: Doczilla STOMP! / CC BY 3.0, via Wikimedia Commons

Sinh	22 tháng 5, 1972 Manhattan, New York City, United States
Nghề nghiệp	Nhà văn
Nổi tiếng với	Justice League: Secret Origins, To Be or Not to Be, The Public Eye
Giải thưởng	Emmy · Audie Award for Multi-Voiced Performance

Max Brooks viết về ngày tận thế như thể đó là một bài toán hậu cần. Xác sống chưa bao giờ là chủ đề thật sự trong sách của ông. Chủ đề là ai tích trữ nước, chính phủ nào nói dối về những ca nhiễm đầu tiên, một thành phố cầm cự được bao nhiêu ngày khi xe tải ngừng chở hàng đến, và vì sao người sống sót hiếm khi là kẻ có nhiều súng nhất. Đó là một con đường lạ với con trai của người đã làm ra The Producers, và cũng là lý do một tiểu thuyết gia nổi tiếng nhờ xác sống lại là nghiên cứu viên cấp cao của Modern War Institute thuộc học viện quân sự West Point.

Cuốn sách nổi tiếng nhất của ông vừa tròn hai mươi tuổi. Hồi tháng Bảy, nhà xuất bản Del Rey kỷ niệm World War Z bằng một ấn bản đặc biệt đựng trong hộp, kèm hơn 350 chú thích và lời giới thiệu mới, trong đó Brooks kể về gia đình mình, về những sự kiện có thật đằng sau các cảnh nổi tiếng nhất và về quá trình tìm tư liệu để xác sống trở nên đáng tin. Trả lời Popular Science hồi tháng Chín, ông nói cuốn sách ra đời từ sự bực bội chứ không phải từ niềm đam mê thể loại: “Tôi có những câu hỏi lớn mà chẳng ai trả lời.” Về hiện tại, ông nói thẳng: “Chúng ta đang sống trong thời mà mọi sự thật đều bị chia phe.”

Là con trai của Mel Brooks và Anne Bancroft, Maximillian Michael Brooks chào đời tại Manhattan ngày 22 tháng 5 năm 1972 và lớn lên ở Los Angeles. Ông mắc chứng khó đọc, và từng kể rằng mẹ ông, người gác lại sự nghiệp để nuôi con, đã tìm cho ông bản ghi âm của sách giáo khoa. Ông học lịch sử tại Pitzer College và điện ảnh tại American University, lồng tiếng cho các phim hoạt hình như Batman Beyond, rồi từ năm 2001 đến 2003 làm biên kịch cho Saturday Night Live, cùng ê-kíp chia nhau giải Emmy kịch bản năm 2002.

Cuốn sách đầu tay ra đời từ giai đoạn đó. The Zombie Survival Guide, phát hành tháng 9 năm 2003, là một cuốn cẩm nang viết với gương mặt lạnh tanh: virus có tên gọi, Solanum; vũ khí được xếp hạng theo độ tin cậy chứ không theo độ hoành tráng; có những chương về cách phòng thủ một ngôi nhà và sống chạy trốn; phần cuối liệt kê những “vụ tấn công được ghi nhận” xuyên suốt lịch sử. Nhiều người tưởng đây là trò đùa. Trò đùa nằm ở chỗ Brooks nghiêm túc với từng lời khuyên thực tế, và những gì ông viết về nước, chỗ trú và sự hoảng loạn vẫn đúng khi gặp lũ lụt hay mất điện diện rộng.

World War Z ra mắt năm 2006 và biến cuốn cẩm nang thành một pho sử. Một nhân viên của Ủy ban Hậu chiến Liên Hợp Quốc thu thập lời kể của những người sống sót khắp thế giới, từ những ca nhiễm đầu tiên ở Trung Quốc đến thất bại của quân đội Mỹ tại Yonkers và chiến dịch dài để giành lại hành tinh. Brooks cho biết hình mẫu của ông là The Good War, cuốn lịch sử truyền khẩu về Thế chiến II của Studs Terkel, pha với phim của George A. Romero. Bản bìa cứng leo lên vị trí thứ chín trong danh sách bán chạy của New York Times, sách vượt mốc một triệu bản vào năm 2011, và sách nói với giọng đọc của Alan Alda, Mark Hamill cùng nhiều người khác đã thắng giải Audie. Sau này Brooks quay lại thế giới ấy với truyện ngắn “Closure, Limited”, viết cho tuyển tập The New Dead do Christopher Golden biên tập.

Danh tiếng cũng mang đến khúc quanh kỳ lạ nhất. Bộ phim năm 2013 của đạo diễn Marc Forster, do Brad Pitt đóng chính, đưa cái tên ấy ra toàn cầu nhưng vứt bỏ gần hết những gì làm nên cuốn tiểu thuyết: dàn đồng ca của các nhân chứng, chất châm biếm chính trị, sự kiểm kê kiên nhẫn xem ai đã trả giá cho sai lầm của ai. Brooks nói bản chuyển thể chẳng có điểm chung nào với cuốn sách ngoài cái tựa. Hàng triệu người ngày nay biết câu chuyện như một phim hành động của Brad Pitt; luận điểm thật sự của tiểu thuyết, rằng thảm họa trước hết là phép thử cho các thể chế, thuộc về những ai quay lại với trang sách.

Từ đó ông không chịu đứng yên ở một làn đường. The Harlem Hellfighters, tiểu thuyết đồ họa năm 2014 do Caanan White vẽ, kể về Trung đoàn Bộ binh 369, đơn vị người Mỹ gốc Phi từng chiến đấu trong Thế chiến I. Brooks lần đầu nghe câu chuyện từ một gia sư khi mới mười tuổi; ông đem nó chào Hollywood dưới dạng kịch bản phim, bị trả lời rằng chẳng ai quan tâm đến Thế chiến I, và chuyển nó thành truyện tranh. Sony sau đó mua bản quyền chuyển thể điện ảnh.

Rồi đến nước đi khiến độc giả kinh dị của ông bất ngờ nhất. Minecraft: The Island, ra mắt năm 2017, là tiểu thuyết chính thức đầu tiên lấy bối cảnh trò chơi: một người kể chuyện không tên, không rõ giới tính tỉnh dậy một mình trong thế giới làm bằng các khối vuông và phải học luật lệ từ con số không. Mojang phát hành hai bản sách nói, một do Jack Black đọc, một do Samira Wiley đọc. NPR khen sự chặt chẽ nội tại của nó, trong khi giới phê bình của tạp chí 1843 cho rằng cơ chế trò chơi lấn át nhân vật và cốt truyện. Brooks viết tiếp Minecraft: The Mountain và Minecraft: The Village.

Devolution, phát hành tháng 6 năm 2020, đến tay độc giả trong những tháng đầu của đại dịch, một sự trùng hợp khớp đến khó chịu. Cuốn sách dựng từ nhật ký của Kate Holland, cư dân Greenloop, một ngôi làng sinh thái công nghệ cao gần núi Rainier, nơi một vụ phun trào cắt đứt liên lạc của cư dân với thế giới trong khi một bầy sasquatch kéo xuống từ núi. Legendary Pictures nắm bản quyền điện ảnh, với đạo diễn người New Zealand James Ashcroft gắn tên vào dự án.

Năm nay Brooks còn xuất hiện trong Mel Brooks: The 99 Year Old Man!, phim tài liệu của HBO Max do Judd Apatow và Michael Bonfiglio thực hiện, kể về việc cái chết của mẹ ông năm 2005 đã ảnh hưởng thế nào đến cha ông, người vừa tròn trăm tuổi hồi tháng Sáu. Ông kết hôn với Michelle Kholos từ năm 2003; hai người có một con trai và sống ở Venice, Los Angeles.

Cuốn sách tiếp theo đã được công bố. The First Hundred Hours: A Story of Alien Invasion dự kiến ra mắt năm 2027, và Brooks mô tả nó bằng sự chính xác quen thuộc: “Nếu World War Z là The Good War của Studs Terkel có thêm xác sống, thì The First Hundred Hours là Red Storm Rising của Tom Clancy có thêm người ngoài hành tinh.” Câu hỏi đằng sau nó, theo lời ông, đã theo ông từ thuở nhỏ: vì sao ai đó lại muốn xâm chiếm Trái Đất? Quá trình chuẩn bị không hề dễ chịu. “Lượng kiến thức tôi phải học cho cuốn sách này thật sự là cực hình.”

Thẻ: nhà văn, Mel Brooks, Max Brooks, Devolution, Minecraft: The Island, The Zombie Survival Guide