Dennis Miller: danh hài lạnh lùng và canh bạc bóng bầu dục Mỹ được HBO kể lại

Dennis Miller

Photo: The original uploader was Anetode at English Wikipedia. / CC BY 2.0, via Wikimedia Commons

Sinh	3 tháng 11, 1953 Pittsburgh, Pennsylvania, United States
Nghề nghiệp	Nghệ sĩ hài, người dẫn chương trình truyền hình và diễn viên
Nổi tiếng với	Thank You for Smoking, Chuyện Xảy Ra ở Vegas, Disclosure
Giải thưởng	Emmy (đồng giải) · Writers Guild of America Award, Dennis Miller Live (đồng giải)

Trong phần lớn sự nghiệp, Dennis Miller luôn tạo dáng vẻ của một người chẳng buồn bận tâm: hai tay đút túi, khẽ kéo cổ tay áo khi tiếng cười vang lên, rồi buông một câu chất chồng ba tầng liên tưởng, như thách thức cả căn phòng theo kịp. Ông từng thừa nhận vẻ điềm nhiên ấy chỉ là lớp áo giáp; nỗi sợ sân khấu của một cậu bé kín đáo ở vùng ngoại ô Pittsburgh được khoác lên hình ảnh con người mà ông muốn trở thành. Công việc khiến lớp giáp ấy vỡ tan trước công chúng lại chẳng liên quan gì đến hài kịch. Đó là vị trí bình luận trong Monday Night Football, nơi ông ngồi cạnh Al Michaels và Dan Fouts suốt hai mùa giải, biến một cú ném cầu may Hail Mary không thành công thành lời bàn về sự tách biệt giữa nhà thờ và nhà nước. HBO vừa làm một bộ phim về những đêm ấy, và Miller dường như nhớ về chúng trìu mến hơn gần như tất cả những ai từng theo dõi.

Ông lớn lên ở Castle Shannon, vùng ngoại ô phía nam Pittsburgh, là con cả trong gia đình có năm người con do mẹ nuôi nấng. Mẹ ông, Norma, là chuyên gia dinh dưỡng tại một viện dưỡng lão Baptist. Cha ông rời đi khi ông còn rất nhỏ, và Miller hiếm khi nói thêm điều gì về cha ngoài chuyện đó. Ông học ngành báo chí tại Point Park University với ý định trở thành phóng viên thể thao, rồi sau này thẳng thừng nhận xét về dự định ấy: ông chưa bao giờ đủ quan tâm đến chuyện của người khác để làm nhà báo.

Sau đó là một chuỗi công việc mà đến nay ông vẫn lấy làm chất liệu, từ nhân viên quầy đồ nguội cho đến chàng trai 21 tuổi đội mũ giấy, đứng múc kem bên cạnh những thiếu niên khác, ngay tại thành phố nơi ông chào đời ngày 3 tháng 11 năm 1953. Một chương trình hài đặc biệt của Robin Williams trên HBO năm 1979 đã thôi thúc ông bước lên sân khấu diễn open mic ở Castle Shannon. Sau một năm chật vật tại các câu lạc bộ ở New York, ông trở về quê nhà, thực hiện các tiết mục cho KDKA-TV và dẫn một chương trình dành cho tuổi teen mang tên Punchline. Tại sân khấu hài Pittsburgh, ông kết bạn với hai người đã làm thay đổi hẳn cục diện: Jay Leno và Jerry Seinfeld, những người giúp ông đến Los Angeles và The Improv vào năm 1984.

Năm sau, Lorne Michaels xem ông diễn tại The Comedy Store rồi ngỏ lời mời dẫn bản tin. Ghế dẫn Weekend Update trong Saturday Night Live vốn dành cho Jon Lovitz, người cần thời gian thay trang phục, nên cuối cùng được trao cho gương mặt mới. Ông mở màn bằng câu: “Chào buổi tối, tôi có thể kể gì với các bạn đây?” và kết lại: “Tin tức đến đây là hết, tôi rút lui đây.” Suốt sáu mùa, tiếng cười khúc khích cùng vẻ châm biếm xa cách của ông trở nên quen thuộc đến mức Dana Carvey, Tom Hanks và Jimmy Fallon đều từng bắt chước ông; về sau, Vulture xếp ông là người dẫn Weekend Update xuất sắc nhất chương trình từng có. Năm 1991, ông rời đi, nhường chiếc bàn dẫn cho Kevin Nealon và nói rằng cậu con trai nhỏ khiến ông muốn thử sức với điều gì đó lớn lao hơn.

Nỗ lực đầu tiên nhanh chóng thất bại. The Dennis Miller Show, chương trình đêm khuya phát hành theo hình thức syndication, có Norm Macdonald và Bob Odenkirk tham gia viết kịch bản, chỉ kéo dài bảy tháng trong năm 1992. Nỗ lực thứ hai mới định hình tên tuổi ông. Dennis Miller Live phát sóng trên HBO từ năm 1994 đến 2002, gồm 215 tập, với sân khấu tối, không ban nhạc và mỗi tuần chỉ có một khách mời. Mỗi tập đều mở đầu bằng một biến thể của câu: “Nào, tôi không định bắt đầu một tràng than vãn đâu.” Những màn độc thoại ấy được ông phát triển thành sách, bắt đầu với The Rants, còn chương trình giành năm giải Emmy. Ông cũng đảm nhận các vai phụ trong Disclosure, The Net và Murder at 1600, rồi sau này đóng cùng David Spade trong Joe Dirt.

Rồi ABC gọi điện. Mùa hè năm 2000, Miller thử vai bên cạnh Michaels và khiến mọi người bất ngờ vì tuổi thơ gắn với đội Steelers đã giúp ông hiểu bóng bầu dục đến mức nào. Los Angeles Times gọi quyết định tuyển ông là một trong những bước đi táo bạo nhất lịch sử truyền hình thể thao, còn Sports Illustrated đưa ông lên trang bìa với câu hỏi liệu ông có thể cứu chương trình hay không. Ông đã không làm được, ít nhất là theo cách ABC cần: lượng người xem tiếp tục giảm, giới phê bình chê ông tự mãn và nói năng như đọc kịch bản, rồi năm 2002, nhà đài thay ông bằng John Madden. Sau đó, Michaels bênh vực Miller, nói rằng điều ông thử sức là việc khó nhất từng được thực hiện trong lĩnh vực phát thanh truyền hình. Miller tóm tắt trải nghiệm của mình rằng ông bị cuốn vào giữa một cơn bão dữ dội và đơn giản là quyết định không để tâm đến nó.

Cuộc tranh luận gay gắt hơn về Miller lại bắt nguồn từ chính những lựa chọn của ông. Trong các buổi bình luận bóng bầu dục, ông vẫn chế giễu George W. Bush; sau ngày 11 tháng 9, ông trở thành một trong những người ủng hộ Tổng thống và cuộc chiến Iraq mạnh mẽ nhất ở Hollywood. Khi CNBC trao cho ông một chương trình giờ vàng vào năm 2004, ông nói với phóng viên rằng sẽ ngừng công kích Bush vì Bush biết lo cho bạn bè. Chương trình mất phần lớn khán giả và bị hủy vào năm sau. Miller tự nhận mình là người theo chủ nghĩa tự do cá nhân, còn Al Franken, người từng làm việc cùng ông tại SNL, nói rằng Miller vốn luôn có khuynh hướng bảo thủ. Lời phê bình xác đáng hơn nằm ở cách làm nghề chứ không phải lập trường. Những màn độc thoại hiệu quả vì chúng không thuộc về phe nào; một khi Miller công khai chọn phe, tiết mục của ông cần được miễn trừ, và những ngoại lệ ấy lộ rõ. Câu hỏi tương tự tiếp tục theo ông đến Dennis Miller + One, chương trình phỏng vấn ông dẫn từ năm 2020 cho RT America, kênh được chính phủ Nga tài trợ. Chương trình kết thúc sau khi Nga xâm lược Ukraine năm 2022.

Những năm sau đó, công việc của ông lặng lẽ hơn. Chương trình phát thanh của ông lên sóng Westwood One từ năm 2007 đến 2015, còn chương trình hài đặc biệt Fake News, Real Jokes ra mắt năm 2018. Tháng 12 năm 2020, ông đóng cửa podcast và nói rằng mình không còn hứng thú làm bình luận viên thời sự. Từ đó, ông sống gần như đã nghỉ hưu, chỉ xuất hiện trở lại vào năm 2024 để dẫn loạt phim The Infomercials That Sold Us trên Fox Nation. Ông từ chối tham gia cả chương trình kỷ niệm 40 năm lẫn 50 năm của Saturday Night Live; sau lần đầu, ông khẳng định Michaels đã mời tất cả mọi người và việc vắng mặt là lựa chọn của chính mình.

Năm 1988, ông kết hôn với Carolyn “Ali” Espley, cựu người mẫu đến từ Vancouver, được nhớ đến là cô gái trong video “Too Shy” của Kajagoogoo. Họ sống ở Santa Barbara và có hai con trai.

Bộ phim mới mang tên Miller Night Football, một phim ngắn của NFL Films do Jeff Cameron đạo diễn, ra mắt trên HBO Max ngày 29 tháng 9 năm 2026 và có thời lượng khoảng nửa tiếng. Michaels, Fouts, Melissa Stark và Dana Carvey đều xuất hiện trong phim. Miller, nay đã ngoài 70 tuổi, nói trải nghiệm này khiến ông có cảm giác như đang mơ, chủ yếu vì phần âm nhạc, và ông mừng vì đã thử sức. Chưa có chương trình đặc biệt hay loạt phim mới nào được công bố. Bộ phim tài liệu để ngỏ một câu hỏi mà sự nghiệp của ông dường như luôn xoay quanh: liệu danh hài đã biến vẻ bất cần thành phong cách ấy, sâu bên trong, có phải vốn là người trong căn phòng quan tâm nhất đến chuyện mình đúng hay không.