Stephen Graham: từ vai trùm gangster đến tác giả Biến cố tuổi thành niên

Stephen Graham

Photo: Bryan Berlin / CC BY-SA 4.0, via Wikimedia Commons

Sinh	3 tháng 8, 1973 Kirkby, Merseyside, England
Nghề nghiệp	Diễn viên, biên kịch và nhà sản xuất
Nổi tiếng với	Tên Trộm Nữ Trang, Người Đàn Ông Ireland, Băng Đảng New York
Giải thưởng	2 Emmy · Emmy (đồng giải) · Quả cầu vàng · British Academy Television Award for Best Actor · Officer of the Order of the British Empire · SAG (đồng giải)

Trong phần lớn sự nghiệp, Stephen Graham là gương mặt mà các đạo diễn tìm đến khi cần một nhân vật toát lên vẻ đe dọa với giọng đặc trưng vùng Merseyside. Ông từng vào vai Al Capone trong loạt phim Đế Chế Đường Lát Ván do Martin Scorsese thực hiện cho HBO; làm trùm công đoàn Teamsters đối đầu bằng những lời đe dọa với Al Pacino trong Người Đàn Ông Ireland; và hóa thân thành Combo, gã đầu trọc cô độc để rồi trút nỗi cô độc ấy thành bạo lực trong Đây Là Nước Anh. Rồi ông đồng chấp bút loạt phim truyền hình dài bốn tiếng về một người cha không thể nhận ra con trai mình đã trở thành người như thế nào, khiến nước Anh tranh luận suốt nhiều tháng. Biến cố tuổi thành niên trao cho Graham điều mà ba mươi năm đóng các vai phụ chưa từng mang lại: vị thế của một tác giả. Những dự án đầu tiên ông nhận sau đó lại là vai sát nhân hàng loạt và tên cướp ngân hàng.

Ông lớn lên ở Kirkby, thị trấn đón dân giãn cư nằm ven Liverpool, nơi ông chào đời và được mẹ, một nhân viên công tác xã hội, cùng cha dượng nuôi nấng. Gia đình bên nội có gốc Jamaica và Thụy Điển; Graham từng kể về tuổi thơ của mình với làn da sáng màu và xuất thân đa chủng tộc. Năm tám tuổi, ông đóng Jim Hawkins trong vở diễn Treasure Island ở trường, và một diễn viên địa phương tên Andrew Schofield khuyên ông hãy theo đuổi nghiệp diễn. Graham đã làm đúng như vậy, học đến tận Rose Bruford College ở đông nam London, nơi ông gặp Hannah Walters, nữ diễn viên sau này trở thành vợ và, nhiều năm sau đó, cộng sự kinh doanh của ông. Họ có hai người con.

Ông cởi mở hơn thường lệ khi nói về quãng đời trước lúc sự nghiệp khởi sắc. Đầu tuổi đôi mươi, ông trải qua trầm cảm và từng tìm cách tự tử; ông kể mình sống sót chỉ vì sợi dây thừng bị đứt. Ông mắc chứng khó đọc. Hai điều ấy càng khiến người ta thấy lạ, đồng thời càng đáng chú ý, khi phần sự nghiệp của ông hiện được nghiên cứu chính là công việc viết lách.

Thập niên đầu sự nghiệp đem đến cho khán giả một gương mặt quen quen, dù khó nhớ ra ngay. Năm 2000, ông đóng Tommy, gã trợ thủ nhấp nhổm bên cạnh Jason Statham trong Tên Trộm Nữ Trang của Guy Ritchie; một trung sĩ lính dù trong Band of Brothers; và Shang trong Băng Đảng New York của Scorsese. Đến năm 2006, Shane Meadows đưa ông sang một tầm vóc khác. Trong Đây Là Nước Anh, Graham vào vai Combo, một gã đầu trọc lớn tuổi vừa ra tù, lôi kéo đám thiếu niên vào con đường phân biệt chủng tộc. Nhu cầu được yêu thương của nhân vật khiến mỗi lần hắn bùng nổ càng khó xem hơn. Graham tiếp tục trở lại với Combo trong các phần tiếp theo của Channel 4 là This Is England ’86, ’88 và ’90; vai diễn cũng mang về cho ông một đề cử British Independent Film Award.

Các nhà sản xuất Mỹ sử dụng ông chẳng khác gì những nhà làm phim Anh trước đó. Năm 2009, Michael Mann chọn ông vào vai Baby Face Nelson trong Public Enemies; từ năm 2010 đến 2014, ông đóng Capone trong suốt 36 tập của Đế Chế Đường Lát Ván, vai diễn giúp ông cùng dàn diễn viên giành hai giải tập thể của Screen Actors Guild. Năm 2019, Scorsese lại mời ông tham gia Người Đàn Ông Ireland, nơi Tony Provenzano của Graham đấu khẩu với Jimmy Hoffa do Pacino thủ vai trong một số cảnh căng thẳng bùng nổ nhất phim. Cũng trong năm đó, ông vào vai John Corbett, viên cảnh sát chìm bất hảo trong mùa thứ năm của Thi hành nhiệm vụ, đồng thời đóng Joseph, một người nghiện rượu đang hồi phục và lên đường tìm lại người chị gái thất lạc từ thuở nhỏ, trong The Virtues của Meadows.

Bước ngoặt đưa ông đến với vai trò tác giả bắt nguồn từ một tình bạn và một kỹ thuật làm phim. Năm 2021, Philip Barantini quay Boiling Point bằng một cú máy liên tục, theo chân một đêm tồi tệ trong nhà hàng ở London, với Graham vào vai đầu bếp dần mất kiểm soát ngay tại khu vực ra món. Bộ phim mang về cho ông một đề cử BAFTA, rồi được phát triển thành loạt phim của BBC năm 2023. Đến lúc ấy, Graham và Walters, kết hôn từ năm 2008, đã thành lập Matriarch Productions; còn nhà vua đã trao tặng ông huân chương OBE vì những đóng góp cho nghệ thuật chính kịch trong danh sách vinh danh đầu năm mới 2023.

Biến cố tuổi thành niên ra mắt trên Netflix vào tháng 3 năm 2025. Graham sáng tạo loạt phim cùng nhà viết kịch Jack Thorne, Barantini đạo diễn, và mỗi tập trong bốn tập đều được quay bằng một cú máy liền mạch. Graham đóng Eddie Miller, một thợ sửa ống nước có cậu con trai 13 tuổi Jamie bị bắt vì sát hại một bạn nữ cùng trường. Loạt phim không đặt câu hỏi ai là thủ phạm. Thay vào đó, phim hỏi làm thế nào một cậu bé lớn lên trong gia đình ấm áp lại học cách căm ghét con gái ngay trong phòng ngủ của mình, đồng thời để Eddie là người cuối cùng hiểu ra mọi chuyện. Tháng 9 năm 2025, một tháng sau sinh nhật lần thứ 52, Graham giành ba giải Emmy: nam diễn viên chính, giải biên kịch chia sẻ với Thorne, và giải loạt phim ngắn xuất sắc với tư cách một trong các nhà sản xuất. Tháng 1 năm 2026, ông tiếp tục nhận giải Golden Globe; đến tháng 5, ông giành BAFTA cho nam diễn viên chính, giải thưởng đầu tiên sau bảy lần được đề cử truyền hình trước đó.

Thành công đem lại cho loạt phim một đời sống thứ hai nằm ngoài tầm kiểm soát của những người làm ra nó. Netflix cung cấp phim miễn phí cho các trường trung học ở Anh, và tác phẩm vốn khước từ những lời giải thích dễ dãi bắt đầu được dùng như một bài học đơn giản hóa về điện thoại và thói ghét phụ nữ trên mạng. Một số cây bút bình luận gọi phản ứng đó là cơn hoảng loạn đạo đức nhắm vào các chàng trai thuộc tầng lớp lao động; trên mạng, những người cố tình diễn giải sai cho rằng phim ngầm kể lại các vụ giết người ở Southport. Graham bác bỏ điều này, chỉ ra rằng vụ tấn công xảy ra sau khi loạt phim đã hoàn tất. Tranh luận càng ồn ào, người ta càng ít nói về Eddie Miller, người cha yêu con nhưng vẫn không nhận ra mọi chuyện. Một lời chê cũ khác cũng chưa biến mất: trong White House Farm, vai thám tử người xứ Wales là lần hiếm hoi giới phê bình Anh cho rằng một trong những giọng địa phương của ông chưa đạt.

Ông vẫn chưa hề giảm nhịp làm việc. Trong A Thousand Blows của Steven Knight, bộ phim chính kịch về quyền Anh tay trần lấy bối cảnh khu East End thời Victoria, ông đóng võ sĩ Sugar Goodson; sang mùa hai phát hành vào tháng 1 năm 2026, nhân vật đã uống rượu đến chết. Ông vào vai Douglas Springsteen, người cha nóng nảy, trong Springsteen: Từ Hư Vô Đến Huyền Thoại; đến tháng 9 năm 2026, ông sải bước trên thảm đỏ Venice tại buổi ra mắt Bunker của Florian Zeller, bên cạnh Penélope Cruz, Javier Bardem và Paul Dano. Ở Australia, ông đã quay xong Greyhound 2, trở lại với vai Charlie Cole bên cạnh Tom Hanks, người chấp bút phần phim tiếp theo.

Ba tháng tới sẽ kéo ông trở lại bóng tối. Ngày 30 tháng 10, Apple TV ra mắt Sát Nhân Trong Bóng Tối, loạt phim chuyển thể dài mười tập từ The Sandman của Lars Kepler, có Liev Schreiber và Zazie Beetz tham gia, trong đó Graham đóng sát nhân hàng loạt Jurek Walter. Cũng trong ngày đó, các rạp chiếu phim Anh khởi chiếu Animol, bộ phim đầu tay của Ashley Walters trên cương vị đạo diễn, tác phẩm đoạt giải FIPRESCI tại Berlinale và có Graham trong vai Claypole. Tháng 11, ông bắt đầu quay Kỳ Phùng Địch Thủ 2 cho Michael Mann, vào vai Neil McCauley, tên trộm do Robert De Niro thủ vai năm 1995; Leonardo DiCaprio và Christian Bale đảm nhận hai vai trung tâm còn lại. “Đây là phần tiếp theo, rồi câu chuyện quay ngược về một phần tiền truyện,” ông nói về cấu trúc phim. McCauley sống theo nguyên tắc rằng một người đàn ông không nên gắn bó với bất cứ thứ gì mà mình không thể bỏ lại trong vòng ba mươi giây. Suốt sáu năm qua, Graham đã xây dựng nên điều ngược lại: một công ty do ông điều hành cùng vợ và một sự nghiệp viết lách mà ông không hề có ý định từ bỏ.