Lawrence Kasdan, biên kịch học làm đạo diễn để không ai sửa được một câu thoại của mình

Bộ phim ký của Lawrence Kasdan, thực chất, là hai bộ phim ký kéo nhau theo hai hướng ngược lại. Có người biên kịch, kẻ tặng cho George Lucas và Steven Spielberg một số câu thoại được trích dẫn nhiều nhất trong vũ trụ phim của hai người đó, rồi lùi ra khi vũ trụ thứ hai bảo ông làm lại. Và có người đạo diễn, nhỏ hơn và lì hơn, người đã quay những kịch bản của chính mình bởi ông sớm quyết rằng không thể chịu nổi cảnh người khác diễn đạt lại lời ông viết. Hai con người ấy dùng cả một sự nghiệp để kéo về hai hướng đối nghịch, và kẻ nào giành lời cuối là phần câu chuyện vẫn còn để ngỏ.

Ông lớn lên ở Morgantown, Tây Virginia, con thứ của một nhân viên người Do Thái trong một cửa hàng tổng hợp, người đã đưa cả gia đình rời Miami khi Larry còn ẵm ngửa. Ông lên Đại học Michigan học văn chương Anh, ở lại học thạc sĩ ngành giáo dục và trên đường đó phát hiện rằng mình thích viết phim hơn dạy phim. Đường vòng qua quảng cáo, năm năm viết copy ở hãng W.B. Doner tại Detroit rồi Los Angeles, chính là xưởng giúp tay nghề biên kịch của ông có cơ bắp văn phòng, và nó lý giải sự thoải mái cổ điển trong việc dựng căng thẳng vốn chưa bao giờ rời khỏi văn ông.

Spielberg đọc một bản nháp đầu của Continental Divide và thuê ông viết Chiếc Rương Thánh Tích; Lucas, vài ngày sau khi Leigh Brackett nộp bản cuối cùng của Đế chế Phản công rồi qua đời vì ung thư, nhờ ông hoàn thiện. Khi hai phim ấy ra rạp, Kasdan đã quay phim của riêng mình, Body Heat, một lời chào có chủ đích, gần như khảo cổ, dành cho Double Indemnity, được dời vào một mùa hè dính nhớp ở Florida với một Kathleen Turner khi ấy còn vô danh. Lộ trình từ một copy vô danh ở Detroit thành biên kịch kiêm đạo diễn trong vỏn vẹn một năm dương lịch vẫn là một trong những đường tăng tốc kỳ quặc nhất của Hollywood hiện đại.

Những gì theo sau là chuỗi mà phiên bản kinh điển của Kasdan đã đóng băng thành bốn tựa phim. The Big Chill, bức chân dung thế hệ baby-boom đã trở thành khuôn mẫu cho mọi bộ phim đoàn tụ về sau. Silverado, bộ phim viễn tây cổ điển ông cố làm cùng anh trai Mark Kasdan khi thể loại gần như đã đóng cửa. Reaprendiendo… — xin lỗi: The Accidental Tourist, bản chuyển thể trầm lặng từ Anne Tyler, mang về bốn đề cử Oscar trong đó có Phim hay nhất. Grand Canyon, bức ghép Los Angeles ông viết cùng vợ Meg, đem lại đề cử thứ hai cho Kịch bản gốc xuất sắc. Đến lúc ấy ông là đạo diễn mà một hãng phim có thể giao những câu chuyện người lớn với ngân sách người lớn, và là biên kịch có thể trao cho một vai-cho-ngôi-sao nhịp đập của một suất chiếu kép thập niên bốn mươi.

Tiếng tăm đó từ bấy đến nay đứng vững một cách không đều. Wyatt Earp, bộ phim viễn tây ba tiếng với Kevin Costner ra mắt năm 1994, đến sau Tombstone đúng nửa năm khi khán giả đã bị nuốt trọn, và sự so sánh chưa bao giờ tử tế với ông. Solo: Star Wars Ngoại Truyện, kịch bản ông viết cùng con trai Jonathan năm 2018, là phần phim mà Disney cần phải thành công và là đúng phần không thành công; Kasdan sau đó nói Lucasfilm đã đánh hỏng và phần lớn rút khỏi sử thi. Đường nứt là một trong cả hai trường hợp. Ông là người viết, ngoại trừ rất ít trường hợp, không cho phép người khác đạo diễn những gì ông viết, và là một ngành công nghiệp đã muốn, lần này đến lần khác, tách kịch bản của ông khỏi cảm thức của ông. Ngăn kéo những dự án Kasdan chưa quay sâu một cách bất thường so với một tác giả tầm vóc ông, và quyết định giữ chúng ở đó vừa mang tính biên tập vừa mang tính thương mại.

Tuần này ông trở lại làm đạo diễn lần đầu sau nhiều năm. Marty, Life Is Short, bộ phim tài liệu dài về danh hài Martin Short ra mắt trên Netflix hôm nay, đã được Kasdan quay và dựng gần như một bài chân dung tạp chí: quyền tiếp cận của bạn thân, kho tư liệu mấy chục năm, một cuộc tranh luận dài về cái giá của việc kiếm sống bằng việc chọc người khác cười. Tuần tới Criterion phát hành bản phục dựng 4K Body Heat ông duyệt cá nhân, do người dựng phim lâu năm Carol Littleton giám sát, đến như một hồi cố ngoài ý muốn. Và tháng Mười Hai vừa rồi, Đại học Michigan, ngôi trường cũ của ông, đã tiếp nhận hơn một trăm năm mươi thùng tài liệu của ông, bao gồm những băng ghi âm các buổi xây dựng câu chuyện gốc cho Raiders cùng Spielberg và Lucas, dự kiến xử lý xong trước cuối năm nay.

Vợ ông, Meg Kasdan, người ông cưới khi cả hai còn ở Ann Arbor, là đồng tác giả của vài phim của ông và vẫn là người cộng tác thường xuyên nhất. Hai con trai Jake và Jonathan đang điều hành sự nghiệp hãng phim của riêng họ (Jake với loạt Jumanji, Jonathan đồng biên kịch Solo), biến những bữa tối gia đình thành một hội thảo liên tục về dáng vẻ một bộ phim Kasdan trong thế kỷ hai mươi mốt.

Bộ phim tiếp theo sẽ là gì, dường như không ai ngoài cuộc trò chuyện ấy biết. Kho tư liệu trở về Ann Arbor, phim tài liệu nằm trên Netflix, phim đầu tay trở lại đúng dáng vẻ buổi đầu. Sự nghiệp chưa khép, nhưng lần đầu tiên sau rất lâu, nó đang được đọc trọn vẹn trong một mạch.