Kazuo Ishiguro, nhà văn Nobel của những ký ức bị chôn vùi trở lại màn ảnh và thử sức với hài kịch điệp viên

Kazuo Ishiguro

Photo: Martin Kraft / CC BY-SA 4.0, via Wikimedia Commons

Sinh	8 tháng 11, 1954 Nagasaki, Japan
Nghề nghiệp	Tiểu thuyết gia
Giải thưởng	Nobel Prize in Literature · Booker Prize · Whitbread Book of the Year · Winifred Holtby Memorial Prize · Bodley Medal

Kazuo Ishiguro dành buổi công chiếu Klara and the Sun tại Liên hoan phim London để nói về một bộ phim khác. Trên thảm đỏ, khi bản chuyển thể từ cuốn tiểu thuyết mới nhất của ông do Taika Waititi đạo diễn sắp được trình chiếu, ông kể với Deadline rằng mình đã viết một kịch bản gốc cho Tim Burton. Ý tưởng này nảy ra giữa hai người «một cách riêng tư, không có nhà sản xuất nào», trong chuyến thăm ngôi nhà «đẹp đẽ mà điên rồ» của Burton.

Buổi công chiếu cũng khép lại một mùa thu bận rộn của nhà văn thường ra mắt tiểu thuyết khoảng năm năm một lần. Bộ phim của Waititi, với Jenna Ortega vào vai Người Bạn Nhân Tạo chạy bằng năng lượng mặt trời và Amy Adams vào vai người mẹ đưa cô bé về nhà, sẽ ra rạp tại Mỹ và Anh trong tuần này sau thời gian dài bị xếp kho; những bài đánh giá đầu tiên từ London không mấy mặn mà. Trong khi đó, Faber và Knopf đang chuẩn bị phát hành Miss Lambert Steps Aboard Danger, tiểu thuyết mới đầu tiên của ông kể từ Klara and the Sun và, theo những nhận định ban đầu, cũng là tác phẩm khó ngờ nhất ông từng viết.

Sinh ngày 8 tháng 11 năm 1954 tại Nagasaki, Ishiguro mới lên năm khi gia đình chuyển đến Guildford, Surrey, nơi cha ông, nhà hải dương học Shizuo Ishiguro, làm việc tại Viện Hải dương học Quốc gia. Mãi đến năm 1989 ông mới trở lại Nhật Bản, và khi ấy, đất nước trong hai cuốn sách đầu tay của ông gần như được dựng nên hoàn toàn từ những câu chuyện của cha mẹ cùng trí tưởng tượng của chính mình. «Tôi lớn lên với hình dung rất rõ nét trong đầu về một đất nước khác», ông từng nói với Kenzaburō Ōe, khi mô tả điều ông gọi là «một nước Nhật tưởng tượng».

Ông học tiếng Anh và triết học tại Đại học Kent, làm việc với người vô gia cư ở phía tây London, nơi ông gặp người vợ là nhân viên công tác xã hội Lorna MacDougall, rồi hoàn tất chương trình thạc sĩ sáng tác văn học tại Đại học East Anglia năm 1980 dưới sự hướng dẫn của Malcolm Bradbury và Angela Carter. Luận văn của ông trở thành A Pale View of Hills (1982): câu chuyện về một góa phụ Nhật Bản ở Anh, bị ám ảnh sau vụ con gái lớn tự sát, cứ trở đi trở lại với một mùa hè hậu chiến ở Nagasaki mà bà không thể kể lại một cách thành thật. Tiếp đó là An Artist of the Floating World (1986), kể về một họa sĩ già ở Nhật Bản thời chiếm đóng, quanh quẩn với vai trò của chính mình trong bộ máy tuyên truyền những năm chiến tranh. Tác phẩm giành giải Whitbread Book of the Year.

Sau đó, ông gác Nhật Bản lại trên trang viết. Tàn ngày để lại (1989) trao lời kể cho Stevens, một quản gia người Anh lái xe về phía tây năm 1956, hồi tưởng bằng những cách né tránh kín kẽ về quãng đời phục vụ một vị lãnh chúa có cảm tình với Đức Quốc xã và việc ông không đáp lại tình cảm của cô quản gia trưởng, Miss Kenton. Cuốn sách giành giải Booker và được James Ivory chuyển thể thành phim năm 1993, với Anthony Hopkins và Emma Thompson. Sau này, Salman Rushdie viết rằng qua tác phẩm ấy, Ishiguro cho thấy cảm quan của ông «không bắt rễ ở bất kỳ nơi chốn nào, mà có thể dịch chuyển và biến hóa».

Cuốn sách đã định hình lối viết mà ông không ngừng trau chuốt kể từ đó. Tiểu thuyết của ông thường được kể ở ngôi thứ nhất bởi những nhân vật sắp xếp ký ức cẩn thận đến mức điều tồi tệ nhất luôn nằm khuất ngoài khung hình; người đọc dần học cách lắng nghe những điều bị bỏ lại, không nói thành lời. Năm 2017, khi trao cho ông giải Nobel Văn học, Viện Hàn lâm Thụy Điển ca ngợi những tiểu thuyết «có sức lay động cảm xúc lớn», đã «phơi mở vực thẳm bên dưới ảo tưởng rằng chúng ta gắn kết với thế giới». Ông được phong tước hiệp sĩ năm 2018 và nhận danh hiệu Companion of Honour năm 2024.

Những thử nghiệm táo bạo nhất của ông xuất hiện vào giữa sự nghiệp. The Unconsoled (1995), câu chuyện dài rộng như một giấc mơ về một nghệ sĩ dương cầm nổi tiếng lạc lối trong một thành phố Trung Âu không tên, khiến giới phê bình chia rẽ gay gắt hơn bất kỳ tác phẩm nào khác của ông. When We Were Orphans (2000) biến tấu tiểu thuyết trinh thám trong bối cảnh Thượng Hải những năm 1930. Mãi đừng xa tôi (2005), qua lời kể của Kathy H., cựu học sinh một trường nội trú ở Anh, để độc giả dần hiểu ra các học sinh được nuôi dạy để làm gì, rồi khước từ cuộc nổi loạn mà họ mong muốn. Tạp chí Time chọn đây là tiểu thuyết hay nhất năm, còn Mark Romanek chuyển thể thành phim năm 2010 với Carey Mulligan, Andrew Garfield và Keira Knightley.

Nocturnes (2009), tập hợp năm truyện về âm nhạc và màn đêm buông xuống, bắt nguồn từ một sự nghiệp thứ hai. Ishiguro viết lời ca khúc cho ca sĩ nhạc jazz Stacey Kent cùng chồng cô, nghệ sĩ saxophone Jim Tomlinson; trong số đó có ca khúc chủ đề của album Breakfast on the Morning Tram, tác phẩm được đề cử Grammy. The Buried Giant (2015), cuốn tiểu thuyết duy nhất của ông không kể ở ngôi thứ nhất, đưa một cặp vợ chồng già băng qua nước Anh thời hậu Arthur trong làn sương xóa sạch ký ức, đồng thời đặt câu hỏi liệu các dân tộc, cũng như hôn nhân, có chỉ trường tồn nhờ quên lãng hay không.

Klara and the Sun (2021), vào danh sách đề cử dài giải Booker, đưa lối viết ấy đến tương lai gần: một người bạn robot được mua về cho cô bé ốm yếu, quan sát con phố qua ô cửa hàng rồi dõi theo một gia đình từ bên trong ngôi nhà của họ, hiểu sai gần như mọi chuyện nhưng luôn thành thật tuyệt đối. Một năm sau, ông chuyển thể Ikiru của Akira Kurosawa thành phim Living cho Bill Nighy, qua đó nhận đề cử Oscar cho kịch bản. Phim A Pale View of Hills của Kei Ishikawa, với Suzu Hirose đóng chính, ra mắt tại hạng mục Un Certain Regard ở Cannes năm 2025.

Cuốn sách mới là điều bất ngờ thực sự. Lấy bối cảnh London năm 1938, Miss Lambert Steps Aboard Danger theo chân Richard Hadley, một người say mê sân khấu ca nhạc, gặp nhân vật mang tên nhan đề sau buổi diễn ban ngày, kết thân với cô nhờ cùng hát hò, rồi bám theo cô đến một hội nghị bí mật tại một điền trang ở Devon và lên chuyến tàu hướng về Scotland. Jordan Pavlin của Knopf mô tả đây là tác phẩm vừa mang màu sắc tiểu thuyết gián điệp, vừa là hài kịch ứng xử kiểu Wodehouse. Mốc thời gian nằm gần với Stevens và điền trang Darlington Hall trước chiến tranh; còn giọng điệu, theo những gì được tiết lộ, thì không giống chút nào. Sách dự kiến phát hành vào tháng 3 năm 2027.

Ishiguro sống cùng MacDougall tại Golders Green, phía bắc London; con gái họ, Naomi Ishiguro, cũng là nhà văn. Ông xem Dostoyevsky, Proust và Charlotte Brontë là những tác giả đã góp phần định hình mình. Chỉ còn vài tuần nữa là đến sinh nhật lần thứ 72, với một tác phẩm chuyển thể đang chiếu rạp, một kịch bản gốc nằm trong tay Burton và tiểu thuyết hài gián điệp sắp ra mắt, ông bận rộn hơn bất kỳ thời điểm nào kể từ sau giải Nobel — và vẫn viết về những con người chỉ nhận ra quá muộn điều mình đã đánh mất.

Thẻ: nhà văn, tiểu thuyết gia, Tim Burton, Taika Waititi, Klara and the Sun, Kazuo Ishiguro