Peter Berg: đạo diễn Siêu Nhân Cái Bang và ba thập kỷ quay đàn ông dưới làn đạn

Peter Berg

Photo: Gage Skidmore / CC BY-SA 3.0, via Wikimedia Commons

Sinh	11 tháng 3, 1964 Thành phố New York, Hoa Kỳ
Nghề nghiệp	Đạo diễn điện ảnh, nhà sản xuất, biên kịch và diễn viên
Nổi tiếng với	Sống Sót, Thảm Họa Giàn Khoan, Siêu Nhân Cái Bang
Giải thưởng	Giải ESPY cho phim thể thao hay nhất

Chỉ vài giờ sau buổi chiếu đầu tiên của Mosquito Bowl: Trận bóng cuối cùng tại AFI Fest ở Hollywood, hai tờ báo chuyên ngành đã đưa ra những nhận định trái ngược. Bài phê bình của Deadline gọi bộ phim về Thế chiến II của Peter Berg là một trong những tác phẩm phản chiến hiệu quả nhất mà cây bút này từng xem, bởi phim “không bao giờ lên lớp hay sa vào kiểu hô hào yêu nước sáo rỗng”. The Hollywood Reporter lại cho rằng phim ấn tượng về mặt kỹ thuật nhưng thiếu chiều sâu cảm xúc. Berg từng nghe những ý kiến bất đồng như vậy. Suốt sự nghiệp, ông luôn khắc họa những người đàn ông trẻ gắng đứng vững trước áp lực, dù trên sân bóng bầu dục ở Texas hay giàn khoan dầu bốc cháy ngoài khơi Vịnh Mexico; giới phê bình chưa bao giờ thống nhất được rằng ông đang mổ xẻ mối gắn kết ấy hay tô vẽ nó.

Đề tài này dường như đã có sẵn trong gia đình ông. Cha ông, Laurence Berg, là lính thủy đánh bộ; mẹ ông, Sally, làm việc tại một bệnh viện tâm thần trong những năm ông lớn lên, rồi sau này đồng sáng lập một danh bạ các tổ chức từ thiện dành cho thanh thiếu niên. Theo nhánh gia đình bên mẹ, Berg là anh em họ bậc hai của nhà báo H. G. “Buzz” Bissinger. Sách của Bissinger đã trở thành chất liệu cho hai bộ phim của ông, cách nhau 22 năm; bộ phim đầu tiên đưa tên tuổi Berg lên bản đồ với vai trò đạo diễn.

Sinh ngày 11 tháng 3 năm 1964 tại New York, Berg theo học ngành sân khấu ở Macalester College, Saint Paul, bang Minnesota, rồi đến Los Angeles. Tại đây, ông làm phụ tá đạo cụ và tài xế trong lúc tìm kiếm các vai diễn. Ban đầu, những vai ông nhận được đều khá nhỏ: một lần xuất hiện với tư cách khách mời trong 21 Jump Street, vai một người lính trong A Midnight Clear, rồi vai gã nhà quê bị lừa trong The Last Seduction của John Dahl. Công việc ổn định đầu tiên đến với ông qua loạt phim Chicago Hope của CBS, nơi ông vào vai bác sĩ phẫu thuật Billy Kronk trong hơn 100 tập. Ngay cả sau khi bắt đầu đạo diễn, ông vẫn tiếp tục diễn xuất trong thời gian dài, góp mặt trong Cop Land của James Mangold và Sát Thủ Giết Thuê của Michael Mann.

Tác phẩm điện ảnh đầu tay trong vai trò đạo diễn của ông, Very Bad Things, là phim hài đen về một bữa tiệc độc thân ở Las Vegas kết thúc bằng một cái chết và màn che đậy, với Jon Favreau và Christian Slater tham gia diễn xuất. Phim được trình chiếu tại Toronto và San Sebastián, đồng thời khiến giới phê bình chia rẽ. Năm 2000, ông sáng tạo Wonderland cho ABC, một bộ phim chính kịch lấy bối cảnh phòng cấp cứu tâm thần, gần với thế giới mà mẹ ông từng làm việc. Đài quyết định ngừng phát sóng sau khi phim chiếu được hai tập. Đến năm 2003, Rượt Đuổi, phim hài hành động lấy bối cảnh rừng rậm với Dwayne Johnson, ra mắt nhưng doanh thu không bằng kinh phí được công bố.

Bước ngoặt đến vào năm 2004 với Ánh Đèn Đêm Thứ Sáu, bộ phim chuyển thể từ cuốn sách của Bissinger về một mùa bóng bầu dục trung học ở Odessa, Texas. Ban nhạc post-rock Explosions in the Sky đến từ Austin sáng tác nhạc phim, rồi tiếp tục cộng tác trong nhiều tác phẩm sau này của ông. Phim giành giải ESPY cho phim thể thao xuất sắc nhất. Hai năm sau, Berg phát triển loạt phim truyền hình cùng tên cho NBC, với Kyle Chandler và Connie Britton vào vai một huấn luyện viên cùng vợ ông tại một thị trấn hư cấu ở Texas. Phim kéo dài năm mùa, giành giải Peabody và mang về cho Berg hai đề cử Emmy; danh tiếng của tác phẩm đến nay vẫn vượt xa phần lớn phim điện ảnh của ông.

Sau đó, Hollywood trao cho ông những dự án có quy mô lớn. Giữa Sa Mạc Lửa đưa Jamie Foxx cùng một đội FBI đến Saudi Arabia, dưới sự bảo trợ sản xuất của Michael Mann. Siêu Nhân Cái Bang, với Will Smith trong vai một siêu nhân nghiện rượu, hành động liều lĩnh, thu về hơn 629 triệu USD trên toàn cầu. Tiếp đó là Chiến Hạm, phim chiến tranh khoa học viễn tưởng phỏng theo lỏng lẻo một trò chơi bàn cờ của Hasbro, với Taylor Kitsch, Liam Neeson và Rihanna trong vai diễn điện ảnh đầu tiên. Phim thu về khoảng 303 triệu USD với kinh phí hơn 200 triệu USD, khiến Universal và Hasbro lỗ khoảng 150 triệu USD, đồng thời góp mặt trong danh sách những phim thất bại tốn kém nhất lịch sử.

Sau đó, Berg chuyển hướng sang những thảm họa gần đây và tiếp tục hợp tác với Mark Wahlberg. Sống Sót chuyển thể câu chuyện của Marcus Luttrell, thành viên Navy SEAL, về nhiệm vụ năm 2005 ở Afghanistan khiến anh trở thành người duy nhất trong đội bốn người sống sót. Thảm Họa Giàn Khoan tái hiện vụ nổ giàn khoan năm 2010 khiến 11 công nhân thiệt mạng ở Vịnh Mexico, còn Ngày Định Mệnh kể về vụ đánh bom giải Marathon Boston và cuộc truy lùng hung thủ sau đó. Mối hợp tác này tiếp diễn với phim gián điệp giật gân Mốc 22 và Công lý của Spenser, bộ phim được thực hiện cho Netflix theo thỏa thuận ưu tiên phát triển dự án của Film 44, công ty do ông thành lập.

Đây là giai đoạn định hình những tranh luận quanh ông. Justin Chang của Variety gọi Sống Sót là tác phẩm nghiêm túc nhất của Berg tính đến thời điểm đó; Slant thì cáo buộc phim “tôn sùng chủ nghĩa dân tộc hiếu chiến, chỉ biết bóp cò”. Những bộ phim dựa trên sự kiện có thật của ông thể hiện sự tôn kính với binh lính, cảnh sát và công nhân giàn khoan — điều mà người hâm mộ xem là sự tri ân, còn người chỉ trích lại coi như một quảng cáo tuyển quân. Berg chưa bao giờ tự nhận mình đứng ngoài cuộc. Khi Esquire hỏi ông về trò chơi điện tử chiến tranh vào năm 2013, ông đáp: “Thảm hại. Thảm hại. Dũng khí sau bàn phím.” Ông nói thêm, chỉ những người trong quân đội mới xứng đáng nhận “tấm thẻ miễn tù của Call of Duty”. Câu nói ấy được nhắc lại vào năm 2026 vì một lý do quá rõ ràng: Berg hiện đang đạo diễn phim Call of Duty.

Song song với điện ảnh, ông vẫn làm truyền hình và phim phi hư cấu. Ông đạo diễn Kings Ransom, phim tài liệu của ESPN về thương vụ đưa Wayne Gretzky đến Los Angeles; thành lập công ty sản xuất phim phi hư cấu Film 45 bên cạnh Film 44; đồng thời đạo diễn những tập mở màn của loạt phim Những Người Bị Bỏ Lại trên HBO. Với Netflix, ông đạo diễn Cắt đứt cơn đau, loạt phim ngắn về Purdue Pharma, OxyContin và khởi đầu của cuộc khủng hoảng opioid; cùng Hồng hoang nước Mỹ, phim viễn Tây do Mark L. Smith chấp bút, lấy bối cảnh Cuộc chiến Utah năm 1857, với Taylor Kitsch và Betty Gilpin tham gia diễn xuất.

Mosquito Bowl: Trận bóng cuối cùng kết nối những mạch đề tài ấy trong cùng một bộ phim. Tác phẩm chuyển thể từ cuốn sách năm 2022 của Bissinger, kể về trận đấu diễn ra trên đảo Guadalcanal vào đêm Giáng sinh năm 1944, khi những lính thủy đánh bộ từng là ngôi sao bóng bầu dục đại học chạm trán nhau trong trận đấu kết thúc với tỷ số 0–0. Vài tháng sau, 15 trong số 65 người ra sân đã thiệt mạng tại Okinawa. Berg viết kịch bản cùng Mark L. Smith và sản xuất phim với Brian Grazer, nhà sản xuất từng cộng tác với ông trong Ánh Đèn Đêm Thứ Sáu. Nicholas Galitzine, Bill Skarsgård, Ray Nicholson và Tom Francis đảm nhận các vai chính; Explosions in the Sky sáng tác nhạc phim, còn những cảnh chiến đấu được quay tại Queensland, Australia. Sau buổi ra mắt tại AFI Fest ngày 22 tháng 10 năm 2026, phim sẽ khởi chiếu tại một số rạp ở Mỹ vào ngày 30 tháng 10, rồi lên Netflix ngày 25 tháng 11.

Berg phần lớn giữ kín đời tư. Ông kết hôn với Elizabeth Rogers từ năm 1993 đến năm 1998, và hai người có một người con.

Dự án tiếp theo là Call of Duty, được Paramount và Activision ấn định ngày ra mắt vào 30 tháng 6 năm 2028, với kịch bản do Berg chấp bút cùng Taylor Sheridan. Đây là dự án có quy mô lớn nhất của ông kể từ Chiến Hạm, đồng thời đặt vị đạo diễn từng gọi trò chơi chiến tranh là nơi thể hiện “dũng khí sau bàn phím” vào vị trí chỉ đạo bộ phim chuyển thể từ trò chơi nổi tiếng nhất trong số đó. Những ý kiến trái chiều quanh Mosquito Bowl: Trận bóng cuối cùng cho thấy phép thử dành cho ông sau 20 năm vẫn không thay đổi: liệu một bộ phim tôn vinh sự hy sinh của người lính có thể cho thấy cái giá phải trả mà không biến sự hy sinh ấy thành một tấm áp phích tuyên truyền hay không.