Matthew Vaughn: đạo diễn Mật vụ Kingsman và bài học 200 triệu USD của Apple

Matthew Vaughn

Photo via The Movie Database (TMDB)

Sinh	7 tháng 3, 1971 Paddington, London, England
Nghề nghiệp	Đạo diễn và nhà sản xuất phim
Nổi tiếng với	Mật Vụ Kingsman, X-Men: Thế Hệ Đầu Tiên, Anh Hùng Cùi Bắp
Giải thưởng	Knight Bachelor

Hai bộ phim của Matthew Vaughn khép lại hành trình phòng vé với doanh thu toàn cầu gần như y hệt nhau. Bộ phim đầu tiên, Kick-Ass, một phim hài siêu anh hùng đầy lời lẽ thô tục mà mọi hãng phim đều từ chối, được ông tự bỏ tiền túi thực hiện, và nhờ nó ông trở thành đạo diễn mà cả Hollywood muốn mời. Bộ phim thứ hai, Argylle: Siêu điệp viên, một tác phẩm điệp viên bóng bẩy do Apple mua, lại biến ông thành trò cười mỗi khi người ta bàn về chuyện các nền tảng trực tuyến tiêu tiền. Cùng một con số, hai phán quyết trái ngược. Khác biệt nằm ở chỗ tiền là của ai, và gần như mọi việc nhà làm phim người Anh làm từ đó đến nay đều là nỗ lực đứng về phía đúng của lằn ranh ấy.

Câu hỏi ai sở hữu cái gì bắt đầu ngay trong gia đình ông. Nhiều năm liền, Vaughn tin rằng cha mình là Robert Vaughn, nam diễn viên Mỹ nổi tiếng với loạt phim The Man from U.N.C.L.E., và ông bước vào nghề với họ ấy. Một cuộc xét nghiệm quan hệ cha con cho thấy điều khác: cha ruột của ông là George de Vere Drummond, một chủ ngân hàng người Anh xuất thân quý tộc. Ông giữ tên Vaughn trên áp phích và lấy họ Drummond trên giấy tờ. Một di sản kỳ lạ với người làm phim luôn quay lại câu chuyện về những chàng trai lao động được các giới tinh hoa bí mật nhận nuôi.

Ông sinh ngày 7 tháng 3 năm 1971 tại khu Paddington, London, học tại Sussex House rồi trường nội trú Stowe ở Buckinghamshire. Năm 25 tuổi ông đã làm nhà sản xuất, bắt đầu với The Innocent Sleep năm 1996. Cùng Guy Ritchie, ông lập công ty SKA Films và sản xuất Lock, Stock and Two Smoking Barrels năm 1998 cùng Snatch năm 2000, hai phim hài tội phạm từng biến dòng phim xã hội đen Anh thành món hàng xuất khẩu ồn ào nhất xứ sở sương mù. Khi hai người chia tay năm 2002, công ty đổi tên thành Marv Films, ghép từ chữ cái đầu của tên khai sinh mà ông không còn dùng.

Phim đầu tay trong vai trò đạo diễn, Layer Cake năm 2004, là một phim giật gân lạnh lùng về đường dây ma túy với Daniel Craig, Tom Hardy và Sienna Miller, mang về cho ông đề cử BAFTA cho tác phẩm đầu tay xuất sắc của Anh. Khoảng một năm sau, Craig được công bố là James Bond mới. Vaughn từng nhận lời đạo diễn X-Men: The Last Stand nhưng rút lui hai tuần trước ngày bấm máy. Thay vào đó, ông làm Ánh sao ma thuật, chuyện cổ tích của Neil Gaiman với Robert De Niro vào vai một tên cướp trời thích mặc váy.

Cú đột phá đến năm 2010 với Kick-Ass. Các hãng phim thích bộ truyện tranh của Mark Millar và John Romita Jr. nhưng muốn các nhân vật lớn tuổi hơn, nhất là Hit-Girl, cô bé hiệp sĩ đường phố vừa chửi thề vừa giết người. Vaughn từ chối, tự huy động khoảng 30 triệu USD và chọn Chloë Grace Moretz khi đó mới 12 tuổi. Phim thu 96,2 triệu USD toàn cầu. Một năm sau, hãng Fox giao cho ông X-Men: Thế hệ thứ nhất, với Michael Fassbender trong vai Magneto và James McAvoy trong vai Giáo sư X.

Rồi đến loạt phim ông có thể gọi là của riêng mình. Mật vụ Kingsman, ra mắt cuối năm 2014 và chuyển thể từ truyện tranh của Millar và Dave Gibbons, khoác cho Colin Firth bộ vest may đo, biến Taron Egerton từ cậu trai khu lao động thành điệp viên quý ông và thu 414,4 triệu USD. Kingsman: Tổ chức Hoàng Kim năm 2017 đạt 410,9 triệu. Phần tiền truyện Kingsman: Khởi nguồn bị hoãn nhiều lần vì đại dịch, ra rạp tháng 12/2021 và dừng ở 125,9 triệu, chưa bằng một phần ba hai phần trước.

Chính cú trượt dốc ấy là nơi giới phê bình đặt câu hỏi về Vaughn. Dấu ấn của ông, những cuộc thảm sát theo nhạc pop và thứ bạo lực kiểu hoạt hình, từng là sự táo bạo khi Hollywood chỉ làm siêu anh hùng nghiêm nghị, nhưng thành thói quen khi ai cũng bắt chước. Argylle: Siêu điệp viên, ra mắt tháng 2/2024, khiến vấn đề không thể lờ đi. Apple đã trả 200 triệu USD cho bản quyền; phim thu 96,2 triệu USD ngoài rạp, đúng bằng Kick-Ass, và chỉ 32% nhà phê bình trên Rotten Tomatoes khen ngợi. Lời bào chữa của ông có cơ sở: 200 triệu là giá bản quyền, không phải kinh phí sản xuất. “Tôi không biết làm sao tiêu hết 200 triệu USD cho bộ phim đó”, ông nói. Tháng 10/2024, một lãnh đạo của 20th Century Studios cho biết chưa có kế hoạch làm thêm phim Kingsman, còn Kingsman: The Blue Blood vẫn đang được phát triển.

Câu trả lời của ông là nắm thêm nhiều quân cờ. Tháng 4/2025, ông được phong tước hiệp sĩ trong danh sách vinh danh khi từ chức của Rishi Sunak, vì những đóng góp cho ngành công nghiệp sáng tạo. Cùng năm, ông lập hãng UR•Marv cùng Cristiano Ronaldo, nơi đã hoàn thành hai phim hành động, còn công ty MARV Bee của ông trở thành cổ đông thiểu số của công ty mẹ câu lạc bộ bóng đá Brentford ở London và tăng tỷ lệ sở hữu trong năm 2026. Ông cũng sản xuất và đồng biên kịch Stuntnuts: The Movie, phiên bản khởi động lại vũ trụ Kick-Ass do diễn viên đóng thế Damien Walters đạo diễn. Phim vẫn chưa có lịch ra mắt.

Truyền hình là mặt trận mới. Phim truyền hình bóng đá Day 1s, loạt phim đầu tiên của UR•Marv, đang quay tại London bằng vốn độc lập: Vaughn đạo diễn tập mở màn, Damian Lewis vào vai người đại diện cầu thủ Stanley Dalton, Thierry Henry làm giám đốc sản xuất, còn Ronaldo vừa sản xuất vừa xuất hiện trên màn ảnh. Tháng 9/2026, HBO đặt hàng thẳng loạt phim The Spread về cơn sốt quỹ đầu cơ ở Miami, với Javier Bardem trong vai một tỷ phú muốn dời trọng tâm kinh tế về phương Nam. Bill Dubuque, đồng sáng tạo Ozark, viết kịch bản cùng Sean Sansiveri; Vaughn đạo diễn và làm giám đốc sản xuất.

Ngoài phim trường, cuộc sống của ông ổn định hiếm thấy trong giới. Ông kết hôn với siêu mẫu Đức Claudia Schiffer tại Suffolk ngày 25/5/2002; hai người có ba con.

Lịch trình tiếp theo thuộc về những con cá mập. Shiver, phim giật gân về vòng lặp thời gian của đạo diễn Tim Miller, với Keanu Reeves vào vai kẻ buôn lậu mắc kẹt ở vùng biển Caribe, do Marv sản xuất và sẽ được Warner Bros. phát hành ngày 13/8/2027. Trước đó, The Spread sẽ cho thấy liệu vị đạo diễn nổi tiếng vì không chịu nghe góp ý của người khác có thể thành công với tiền của HBO và kịch bản của người khác hay không, tại một thành phố sống nhờ chính thứ đòn bẩy tài chính mà ông đã dành cả sự nghiệp để giữ trong tay.