Terry Matalas, biên kịch chuyên khép lại những câu chuyện người khác bắt đầu

Terry Matalas

Photo: Tim Blackmon for Galaxy Con / CC BY 2.0, via Wikimedia Commons

Sinh	11 tháng 12, 1975 New Jersey, United States
Nghề nghiệp	Biên kịch, nhà điều hành sản xuất và đạo diễn truyền hình
Giải thưởng	Giải Saturn

Ý tưởng đưa Terry Matalas trở thành showrunner là của chính anh, nhưng khi lên màn ảnh, tác phẩm lại mang tên của người khác. Công ty sở hữu 12 Monkeys của Terry Gilliam thích kịch bản thử nghiệm về du hành thời gian Splinter của Matalas, và anh đề xuất cách xử lý đơn giản nhất có thể nghĩ ra: đổi tên các nhân vật của mình thành tên nhân vật của họ. Kể từ đó, nhà biên kịch người Mỹ trở thành người mà các hãng phim gọi đến mỗi khi một câu chuyện cần được khép lại. Anh đã hoàn tất câu chuyện của Jean-Luc Picard cho Paramount+, và hiện đang khép lại bộ ba phim Marvel khởi đầu với WandaVision. Sự nghiệp của anh vẫn chưa trả lời được câu hỏi: liệu người chuyên kết thúc những trường thiên của người khác có được trao cơ hội khởi đầu một câu chuyện của riêng mình?

Matalas lớn lên gần Raritan, New Jersey, với niềm say mê khoa học viễn tưởng mà anh chẳng ngại ngần thừa nhận: xem E.T. ngay ngày đầu ra rạp khi còn quá nhỏ, coi Back to the Future là bộ phim yêu thích nhất và Star Trek: The Next Generation là chương trình truyền hình yêu thích nhất. “Tôi xem quá nhiều,” anh kể với IndieWire. Tại Emerson College ở Boston, anh gặp Travis Fickett, người đồng chấp bút nhiều tác phẩm đầu tay của mình.

Hãng phim Paramount là nơi Matalas, sinh ngày 11 tháng 12 năm 1975, thực sự được tôi luyện. Khi còn là thực tập sinh rồi trợ lý sản xuất cho Star Trek: Voyager, anh mang kịch bản đến cho các diễn viên, trong đó có Jeri Ryan, người tham gia loạt phim gần như cùng thời điểm với anh; ở các phim điện ảnh Star Trek, anh lái xe điện chở Patrick Stewart đi khắp phim trường. Sau đó, anh được giao viết hai tập cho Star Trek: Enterprise, công việc mà anh ví như “được vào Harvard miễn phí”, rồi viết cho phim truyền hình về khủng long Terra Nova của Fox và hai mùa phim Nikita của The CW.

Splinter, kịch bản chào bán mà anh và Fickett viết năm 2013, đến tay Atlas Entertainment, công ty từng sản xuất bộ phim năm 1995 của Gilliam và khi ấy cũng đã lên kế hoạch làm một loạt phim. SyFy đặt hàng dự án, và 12 Monkeys lên sóng bốn mùa, từ năm 2015 đến 2018, với Matalas giữ vai trò showrunner. Dù chưa bao giờ là phim ăn khách về lượng người xem, tác phẩm vẫn xây dựng được một lượng khán giả trung thành nhờ giữ cho các tình tiết du hành thời gian nhất quán, theo một quy tắc anh đặt ra trong phòng biên kịch: “Nếu phải vẽ dòng thời gian lên bảng trắng thì chúng ta không thể dùng nó.” Anh mời Christopher Lloyd tham gia mùa ba và tự đạo diễn bốn tập. Đến nay, tập cuối vẫn thường được nhắc đến như một trong những cái kết thỏa mãn nhất của truyền hình những năm gần đây. “Đến tận bây giờ, nó vẫn là đứa con tinh thần của tôi,” anh nói.

Tiếp đó là những loạt phim của người khác: Blood Drive và Nightflyers cho SyFy, rồi mùa thứ tư của bản làm lại MacGyver của CBS, do anh điều hành. Hai dự án nguyên tác không đi đến đâu: Apex, phim chính kịch anh bán cho CBS, và The Last American Vampire, dự án mắc kẹt sau khi Quibi đóng cửa.

Star Trek: Picard đã thay đổi vị thế của anh. Matalas tham gia mùa hai với vai trò đồng showrunner cùng Akiva Goldsman; theo lời anh, đó là giai đoạn anh “vẫn đang học hỏi để hiểu Star Trek thời kỳ mới có nghĩa là gì”. Khi quá trình sản xuất mới đi được nửa chặng đường, anh chuyển sang một mình điều hành mùa ba. Anh đưa theo nhà soạn nhạc Stephen Barton cùng một số diễn viên từng đóng trong 12 Monkeys, rồi giới thiệu với Stewart và các thành viên còn lại của dàn diễn viên The Next Generation lời chia tay mà anh cho rằng Star Trek: Nemesis đã không dành cho họ. Amanda Plummer vào vai phản diện Vadic, còn Matalas tự đạo diễn hai tập cuối. Phát hành từ tháng 2 đến tháng 4 năm 2023, mùa phim đạt 97% trên Rotten Tomatoes, ba lần lọt vào top 10 nội dung trực tuyến của Nielsen và giúp anh nhận được đề cử của Hiệp hội Biên kịch Mỹ.

Thành công ấy cũng kéo theo những tranh luận. Một số nhà phê bình gọi mùa phim là chiều lòng người hâm mộ, với hàng loạt chi tiết gợi nhớ về một loạt phim đã kết thúc gần ba thập kỷ trước; trong khi đó, những người khác ghi nhận các biên kịch đã không khai thác nó chỉ để khơi gợi hoài niệm. Cả hai phía đều đang mô tả cùng một năng lực: Matalas hiểu một cách chính xác khác thường khán giả vốn yêu thích điều gì, và biết cách trao lại điều đó cho họ. Anh từng đề xuất Star Trek: Legacy làm phần tiếp nối, nhưng Paramount chưa bao giờ đặt hàng. Đến nay đã hai lần, minh chứng rõ ràng nhất cho tài năng của anh lại dựa trên những nhân vật do người khác tạo ra, trong khi các ý tưởng chỉ mang tên anh thì vẫn chưa thể thành hình.

Kevin Feige vẫn dõi theo. Chủ tịch Marvel Studios từng nói mùa phim khiến ông nghĩ: “Thật phi thường. Tôi không hiểu sao tác phẩm này lại tồn tại được. Hãy tìm người đã làm ra nó cho tôi.” Matalas kể rằng tình bạn giữa họ nảy nở từ tình yêu chung dành cho Star Trek, đồng thời cho biết anh đã nói rõ mình “khao khát được tham gia” Marvel đến mức nào. Đến tháng 5 năm 2024, anh được giao phát triển lại loạt phim về Vision vốn ban đầu do Jac Schaeffer, nhà sáng tạo WandaVision, dự định dẫn dắt. Schaeffer nói với TheWrap rằng cô không muốn có “bất kỳ cuộc trao đổi sáng tạo nào” với anh và để lại cho anh một trang giấy trắng.

VisionQuest ra mắt trên Disney+ ngày 13 tháng 10 năm 2026 với hai tập, khép lại bộ ba tiếp nối bằng Agatha All Along. Paul Bettany trở lại với vai Vision, giả dạng người thường trong một quán rượu ở Edinburgh; James Spader tái xuất trong vai Ultron, còn Ruaridh Mollica đóng Tommy, cậu thiếu niên có thể là con trai của Vision. Matalas xây dựng bộ phim thành câu chuyện về ba thế hệ trong một gia đình máy móc, đồng thời mời những gương mặt quen thuộc từ 12 Monkeys tham gia: Todd Stashwick vào vai thợ săn tiền thưởng Paladin và Emily Hampshire vào vai AI E.D.I.T.H. Phim được quay tại Pinewood Studios ở London năm 2025 và không sử dụng AI tạo sinh, như anh công khai tuyên bố trước ngày ra mắt. Anh đạo diễn hai trong số tám tập cuối và gọi đợt ghi hình là “năm tuần tuyệt vời nhất đời tôi”. Những đánh giá ban đầu khá tích cực nhưng dè dặt hơn so với Picard: phim đạt 90% trên Rotten Tomatoes và điểm tổng hợp 64 trên Metacritic.

Tháng 3 năm 2026, tại lễ trao giải Saturn ở Universal City, California, Viện Hàn lâm Khoa học Viễn tưởng, Kỳ ảo và Phim kinh dị đã trao cho anh giải Robert Forster Artist’s Award, do Bettany trao tặng. Ngoài phòng biên kịch, nỗi ám ảnh nổi tiếng nhất của anh là một chiếc xe: cùng Joe Walser và Bob Gale, đồng biên kịch của loạt phim, anh góp sức phục chế cỗ máy thời gian DeLorean “A” nguyên bản trong Back to the Future, được giới thiệu tại Universal Studios Hollywood năm 2013. Anh lên chức cha trong những năm làm 12 Monkeys, cũng là khoảng thời gian anh mất đi người cha của mình.

Tập cuối của VisionQuest sẽ ra mắt ngày 10 tháng 11. Tiếp theo là Magic: The Gathering, loạt phim hoạt hình anh phát triển cho Netflix từ năm 2023, và kịch bản anh viết cho phiên bản mới của Enemy Mine tại 20th Century Studios. Một lần nữa, cả hai đều là những thế giới có sẵn. Khi được hỏi liệu anh còn muốn làm nên điều gì đó hoàn toàn của riêng mình hay không, Matalas trả lời là có, rằng đang có “một vài dự án” được ấp ủ và anh “rất muốn một ngày nào đó làm một bộ phim kinh dị siêu nhiên thật xuất sắc”. Với một nhà biên kịch mà tác phẩm nguyên tác đầu tiên bị đổi tên trước khi lên sóng, đó sẽ là khởi đầu đáng để dõi theo.