Phim mở ra bằng một người đàn ông đến cầu xin sự trả thù. “Tôi tin vào nước Mỹ”, ông chủ nhà tang lễ Bonasera nói vào bóng tối, và suốt một phút dài không cắt cảnh, Francis Ford Coppola giữ máy quay trên gương mặt ông trong khi ống kính lùi lại để lộ Vito Corleone đang lắng nghe sau chiếc bàn làm việc. Tất cả những gì Bố Già nói đến đã nằm sẵn trong cảnh ấy: khoảng cách giữa những lời hứa của đất nước và những ân huệ thật sự khiến nó vận hành, cùng một gia đình đã dựng nên đế chế ngay trong cái khe hở đó.

Chuyển thể từ tiểu thuyết bán chạy của Mario Puzo do chính Puzo và Coppola viết kịch bản, phim ra mắt năm 1972 như một canh bạc của hãng mà gần như không ai ở Paramount thật sự tin tưởng — không tin vị đạo diễn trẻ, không tin ngôi sao đang xế bóng mà ông nhất quyết chọn, cũng không tin gương mặt vô danh ông muốn cho vai người con. Coppola đã đấu tranh để có Marlon Brando, người nhét bông vào hai má và hạ giọng xuống thành tiếng thì thầm khàn đặc, và để có Al Pacino, với một Michael gần như không nói gì trong cả giờ đầu. Cả hai canh bạc ấy định hình nên bộ phim.

Gordon Willis quay phim trong sắc hổ phách và bóng tối, để đôi mắt khuất hẳn dưới vầng trán Brando đến mức người xem phải nhoài người tới mới đọc được ông — một mạo hiểm đem lại cho Willis biệt danh “hoàng tử bóng tối” và trao cho phim sức nặng của nó. Điệu valse của Nino Rota làm điều ngược lại: nó làm dịu bạo lực để bạo lực rơi xuống như bi kịch chứ không phải trò phô diễn. Đám cưới mở màn câu chuyện kéo dài gần nửa giờ và là toàn bộ kiến trúc đạo lý thu nhỏ: nắng ngoài vườn, chuyện làm ăn trong phòng kín, và không ai được phép từ chối Ông Trùm trong ngày cưới con gái ông.

Động cơ của câu chuyện là Michael, không phải Vito. Pacino vào vai người anh hùng chiến tranh thề rằng mình không giống gia đình, rồi cảnh này qua cảnh khác — bệnh viện, nhà hàng, một cánh cửa khép lại từ từ — trở nên tàn nhẫn hơn tất cả bọn họ. Sonny của James Caan cháy quá rực, Tom Hagen của Robert Duvall lo sổ sách, Fredo của John Cazale thì đã sẵn yếu đuối; giữa họ, Michael chai cứng lại để thành đúng cái điều mà cha anh cầu nguyện rằng anh đừng bao giờ trở thành. Đó là một trong những vòng cung nhân vật lớn của điện ảnh, và Pacino diễn phần lớn nó bằng ánh mắt.

The Godfather (1972) — *Bố Già* (1972) — áp phích chiếu rạp gốc. Paramount Pictures.

Điều giữ cho bộ phim sống vượt qua mọi bản nhái là nó từ chối tách rời gia đình khỏi tội ác. Cảnh rửa tội cuối phim — Michael chối bỏ Quỷ Sa-tăng bên giếng rửa tội trong khi mệnh lệnh của anh được thi hành khắp thành phố — phát biểu luận đề một cách thẳng thừng: tình yêu và vụ giết người là cùng một hành vi, do cùng một người, trong cùng một giờ. Rất ít phim Mỹ giữ được hai điều ấy trong cùng một khung hình mà không hề nao núng.

Hơn nửa thế kỷ trôi qua, Bố Già vẫn là bộ phim mà mọi câu chuyện tội phạm phải so mình theo, bộ phim mà những câu thoại — “một lời đề nghị không thể chối từ”, “bỏ súng lại, cầm bánh cannoli đi” — đã sống lâu hơn cả bối cảnh sinh ra chúng. Phim giành giải Phim hay nhất, Nam diễn viên chính xuất sắc nhất và Kịch bản chuyển thể xuất sắc nhất, mở ra một bộ ba phim và hàng nghìn kẻ bắt chước, mà không hề đánh mất sức níu giữ của mình. Không phải nỗi hoài niệm giữ nó ở đỉnh các bảng xếp hạng. Mà là vì nó vẫn hay hơn gần như mọi thứ đến sau.