Northern Star từ chối đề nghị 27 tỷ USD của Gold Fields mua hãng khai thác vàng lớn nhất Úc

Giá vàng vẫn đang giao dịch gần mức cao kỷ lục, còn hãng khai thác vàng lớn nhất Australia vừa từ chối một bên mua tiềm năng. Northern Star Resources bác đề nghị thâu tóm không được mời từ Gold Fields của Nam Phi; nếu thành công, thương vụ sẽ tạo ra nhà sản xuất vàng lớn thứ hai thế giới, chỉ sau Newmont.

Quyết định từ chối cho thấy nhiều điều về cơn sốt vàng cũng như về hai công ty. Đà tăng giá khiến kim loại quý này trở nên đắt đỏ, nhưng không đồng nghĩa mọi mỏ đều vận hành hiệu quả; một công ty khai thác có cổ phiếu tăng chậm hơn giá vàng sẽ trở thành mục tiêu thâu tóm. Với những người thực sự sở hữu cổ phần của hãng khai thác đặt trụ sở tại Perth này, từ các quỹ hưu trí Australia đến một quỹ đầu cơ hoạt động tích cực, câu hỏi là công ty có giá trị hơn nếu tự vực dậy từ bên trong hay sáp nhập vào một đối thủ.

Đề nghị định giá công ty khoảng 38,7 tỷ đô la Australia, tương đương 27,1 tỷ USD: mỗi cổ phiếu được đổi lấy 0,3125 cổ phiếu của bên mua cùng 7,25 đô la Australia tiền mặt. Khoảng ba phần tư giá trị thương vụ sẽ được thanh toán bằng cổ phiếu, và các nhà đầu tư hiện hữu sẽ sở hữu khoảng một phần ba tập đoàn hợp nhất. Công ty sau sáp nhập sẽ khai thác khoảng 4,1 triệu ounce vàng mỗi năm; hãng khai thác Nam Phi ước tính việc hợp nhất hoạt động có thể tạo ra khoản tiết kiệm từ 4 đến 5 tỷ USD.

Chủ tịch Michael Chaney gọi đề nghị này là “cơ hội chủ nghĩa trắng trợn” và cho rằng mức giá thấp hơn rất nhiều so với giá trị thực chất của công ty. Phản đối mạnh mẽ nhất của ông tập trung vào loại tiền dùng để thanh toán. Ông lập luận rằng nếu chấp nhận phần lớn khoản thanh toán bằng cổ phiếu của bên mua, Northern Star sẽ phải đánh đổi các mỏ ở Tây Australia để lấy cổ phiếu gắn với mức độ rủi ro pháp lý tại các quốc gia cao hơn đáng kể. Bên đưa ra đề nghị vận hành các mỏ ở Ghana, Nam Phi, Peru và Chile bên cạnh hoạt động tại Australia; theo Miningmx, giấy phép khai thác mỏ Tarkwa của công ty ở Ghana sẽ hết hạn vào tháng 4 năm 2027.

Chaney có lý khi nói về thời điểm. Trong năm tài chính gần nhất, công ty đã hai lần hạ dự báo sản lượng; lần thứ hai, mức ước tính tốt nhất chỉ còn nhỉnh hơn 1,5 triệu ounce. Nguyên nhân là nhà máy tại Kalgoorlie Super Pit, mỏ vàng lớn nhất Australia, gặp khó khăn trong lúc công ty chuyển sang một cơ sở chế biến được mở rộng. Cổ phiếu công ty đã giảm khoảng 17% trong năm nay, dù giá vàng liên tiếp lập kỷ lục. Một đề nghị được đưa ra khi cổ phiếu đang lao dốc như vậy trông có vẻ được cố tình định giá rẻ.

Điểm yếu trong lập luận bảo vệ công ty nằm ở chính thành tích của ban lãnh đạo. Elliott Investment Management, quỹ đang nắm khoảng 6,2% cổ phần, đã dành nhiều tháng gây sức ép đòi thay đổi hội đồng quản trị và tiến hành đánh giá chiến lược. John Pike, đối tác của Elliott, nói các giám đốc có nghĩa vụ cân nhắc những đề nghị nghiêm túc, đồng thời cho rằng công ty vẫn còn nhiều giá trị chưa được khai mở. John Ayoub của Wilson Asset Management cũng gọi đề nghị này là cơ hội chủ nghĩa, đồng thời cho rằng cổ đông cần cân nhắc mức độ phụ thuộc vào cổ phiếu của bên mua và rủi ro pháp lý tại các quốc gia nơi công ty hoạt động, so với khả năng tự xoay chuyển tình thế và tiềm năng bán tài sản của Northern Star.

Thị trường sớm đưa ra đánh giá về cả hai bên. Cổ phiếu của công ty mục tiêu tăng 6,2%, lên 23,47 đô la Australia tại Sydney hôm thứ Hai, nhưng vẫn thấp hơn giá trị đề nghị; trong khi đó, cổ phiếu bên mua giảm hơn 12% tại Johannesburg. Vì phần lớn giá trị đề nghị được thanh toán bằng cổ phiếu, đà giảm này cũng làm giá trị thương vụ co lại: đề nghị từng tương đương 27 đô la Australia mỗi cổ phiếu khi mới được đưa ra, nhưng chỉ còn được định giá khoảng 25,19 đô la Australia trước khi thông tin từ chối được công bố.

Người lao động tại Kalgoorlie và trụ sở chính ở Perth cũng có lợi ích riêng trong thương vụ. Khoản tiết kiệm từ 4 đến 5 tỷ USD nhờ cộng hưởng hiếm khi chỉ đến từ việc sắp xếp lại giấy tờ, và bên mua tiềm năng cũng đã đề cập đến việc bán các tài sản không cốt lõi. Bất kỳ thương vụ thâu tóm nước ngoài nào đối với một công ty có quy mô như vậy cũng cần được Hội đồng Rà soát Đầu tư Nước ngoài của Australia phê duyệt.

Gold Fields đề xuất thực hiện thương vụ theo cơ chế thỏa thuận dàn xếp vào ngày 13 tháng 9, nhưng hội đồng quản trị đã nhất trí bác bỏ. Tổng giám đốc điều hành Mike Fraser cho biết công ty của ông vẫn sẵn sàng đối thoại mang tính xây dựng. Tổng giám đốc điều hành sắp nhậm chức của Northern Star, Suresh Vadnagra, cựu lãnh đạo Glencore, sẽ bắt đầu công việc vào ngày 5 tháng 10, thay Stuart Tonkin.

Thương vụ vàng gần nhất có quy mô tương đương là việc Newmont mua lại Newcrest với giá 17,5 tỷ USD; quá trình hoàn tất kéo dài nhiều tháng và đòi hỏi nâng giá chào mua. Trong tuần đầu tiên nhậm chức, Vadnagra có thể sẽ phải quyết định Northern Star thực sự đáng giá bao nhiêu.

Thẻ: mua bán sáp nhập, Elliott Management, Gold Fields, khai thác vàng, Northern Star Resources, Super Pit