Marion Bailey: bốn thập kỷ bên lề phim Mike Leigh, nay đứng ở trung tâm

Marion Bailey

Photo: W!ZARD Radio Media / CC BY 3.0, via Wikimedia Commons

Sinh	5 tháng 5, 1951 Bushey, Hertfordshire, England
Nghề nghiệp	Diễn viên
Nổi tiếng với	Liên Minh Sát Thủ, Vera Drake, The Lady in the Van
Giải thưởng	2 SAG (đồng giải)

Gần cuối Tender Loving Care, đôi vợ chồng già Birdie và Geoff hát cho nhau nghe bài “Daisy Bell”. Khoảnh khắc riêng tư đến mức Dave Calhoun, khi bình luận bộ phim trên Screen, viết rằng xem cảnh ấy có cảm giác như đang xâm phạm đời tư của ai đó. Birdie do Marion Bailey thủ vai. Bà đã cộng tác với Mike Leigh hơn bốn thập kỷ, nhưng trong phần lớn phim của ông, bà chỉ đứng gần rìa khung hình: khi là một người cô, lúc lại là hàng xóm. Còn trong bộ phim này, bà là một trong bốn diễn viên chính, và cuộc hôn nhân ở trung tâm câu chuyện là của nhân vật bà.

Bộ phim còn có một tầng nghĩa khác mà giới phê bình không thể bỏ qua. Rosie, nhân viên công tác xã hội được Birdie xem như cô con gái thứ hai, do Alice Bailey Johnson thủ vai. Cô là con gái của Bailey với nhà viết kịch Terry Johnson, đồng thời là gương mặt còn khá mới trên màn ảnh. Leigh, người chấp bút kịch bản và đạo diễn bộ phim, là bạn đời của Bailey. Một câu chuyện về gia đình ruột thịt và những người ta tự chọn làm gia đình, phần nào, đã được tạo nên bởi chính một gia đình như thế.

Là con gái của Rose và William Bailey, bà chào đời tại Bệnh viện Bushey ở Hertfordshire ngày 5 tháng 5 năm 1951, rồi lớn lên ở Harrow, rìa tây bắc London. Bà theo học trường Pinner County Grammar School, gia nhập National Youth Theatre và được đào tạo tại Guildhall School of Music and Drama; sân khấu vẫn luôn là trục chính trong sự nghiệp của bà.

Lần đầu Bailey làm việc với Leigh là trên sân khấu. Năm 1981, bà tham gia Goosepimples, vở kịch của ông diễn ở West End, và được tạp chí Plays and Players đề cử ở hạng mục gương mặt mới triển vọng nhất. Hai năm sau, ông mời bà đóng Meantime, bộ phim về một gia đình thất nghiệp ở East London, trong vai Barbara, người cô chỉn chu, có cuộc sống ngăn nắp đối lập một cách gượng gạo với chị gái mình.

Trong thập niên tiếp theo, truyền hình giúp tên tuổi bà được biết đến rộng rãi hơn điện ảnh. Bà đảm nhận các vai chính trong những loạt phim To Have and to Hold, Jury và Charlie, đồng thời thường xuyên xuất hiện trong các phim hình sự ăn khách thời ấy, từ Inspector Morse đến Agatha Christie’s Poirot, rồi tiếp nối là Casualty, A Touch of Frost và Midsomer Murders. Đó là những công việc đều đặn, giúp gương mặt bà trở nên quen thuộc từ rất lâu trước khi phần lớn khán giả có thể gọi đúng tên bà.

Leigh đưa bà trở lại với các bộ phim của mình qua All or Nothing, trong vai Carol, và Vera Drake, trong vai bà Fowler. Nhưng phải đến Mr. Turner, mọi chuyện mới thực sự thay đổi. Trong vai Sophia Booth, chủ nhà trọ ở Margate rồi trở thành bạn đồng hành của J. M. W. Turner những năm cuối đời, bà diễn cùng Timothy Spall và mang đến phần lớn nét dịu dàng trong bộ phim về một thiên tài cộc cằn, lầm lì. Vai diễn giúp bà được London Film Critics’ Circle đề cử giải nữ diễn viên phụ. Trong Peterloo, bà vào vai Lady Conyngham, tình nhân của Nhiếp chính vương, trong một bộ phim quan tâm đến vụ thảm sát nhiều hơn là chốn cung đình.

Cách gọi đã đeo bám bà suốt nhiều năm — bạn đời của Mike Leigh — khiến sự nghiệp của bà bị nhìn nhận thiếu công bằng theo hai cách. Nó khiến người ta nghĩ rằng bà có được vai diễn nhờ mối quan hệ thân cận, trong khi phần lớn sự nghiệp của bà diễn ra ngoài các bộ phim của ông: từ phim truyền hình của ITV và BBC đến sân khấu Royal Court, Old Vic, Chichester và Hampstead, cùng những bộ phim của Robert Zemeckis như Allied và của Nicholas Hytner như The Lady in the Van. Cách gọi ấy cũng che khuất việc Leigh chỉ giao cho bà vai diễn một cách khá dè dặt. Từ Meantime đến Tender Loving Care, các vai của bà trong phim ông đều là vai phụ, có vai chỉ xuất hiện thoáng qua. Chính sân khấu mới cho thấy bà có thể gánh vác những gì, đặc biệt là vở Handbagged của Moira Buffini: bà đóng vai Nữ hoàng tại nhà hát Tricycle, rồi tiếp tục diễn ở West End, đấu khẩu với Margaret Thatcher qua những buổi gặp gỡ hằng tuần của hai nhân vật trong thập niên 1980.

Khán giả đông đảo nhất biết đến bà nhờ một gia đình hoàng gia khác. Trong mùa thứ ba và thứ tư của The Crown, bà thay Victoria Hamilton đảm nhận vai Vương thái hậu Elizabeth, trong dàn diễn viên đã hai năm liên tiếp giành giải của Screen Actors Guild dành cho loạt phim chính kịch. Sau khi từng diễn vai Elizabeth II trên sân khấu, giờ đây bà vào vai mẹ của nữ quân vương trên Netflix.

Những năm gần đây, lịch làm việc của bà vẫn dày đặc và đa dạng. Bà đóng vai Madame Manec trong bản chuyển thể All the Light We Cannot See của Netflix, rồi xuất hiện bên cạnh Ben Whishaw trong phim ngắn Good Boy, tác phẩm lọt vào danh sách rút gọn tranh giải Oscar. Năm 2025, bà vào vai Kath Sharman trong Murder Before Evensong, bản chuyển thể câu chuyện bí ẩn ở làng quê của Richard Coles, đồng thời tham gia phim chính kịch Prisoner 951 của BBC, kể về việc Nazanin Zaghari-Ratcliffe bị giam giữ tại Iran. Trên sân khấu, bà góp mặt trong Medea của Dominic Cooke tại @sohoplace và To Have and To Hold của Richard Bean tại Hampstead, do Terry Johnson đạo diễn.

Rồi Tender Loving Care ra đời. Phim kể về hai nhân viên công tác xã hội ở Ealing: Amy, do Kate O’Flynn thủ vai, và Rosie; đồng thời xoay quanh cha mẹ đã cao tuổi của Amy, Birdie và Geoff, những người mà cô ngần ngại giãi bày tâm sự. Paul Jesson vào vai Geoff, người bắt đầu suy giảm trí nhớ. Phim ra mắt thế giới tại Telluride vào tháng 9, sau đó giành Golden Shell tại San Sebastián, cùng giải kịch bản và giải diễn xuất chính được trao đồng hạng cho O’Flynn. TheWrap nhận xét Bailey và Jesson “đều là những người chiếm trọn cảnh phim”. Trên Screen, Calhoun cho rằng mối quan hệ giữa Birdie và Geoff — “vẫn luôn ngưỡng mộ nhau” — được khắc họa đầy xúc động.

Birdie còn là một nhân vật hài hước, và đây là lúc kinh nghiệm lâu năm của Bailey với phương pháp diễn xuất ứng tác của Leigh phát huy rõ nhất. Khi Amy cuối cùng thú nhận mối quan hệ của mình đã chấm dứt, Birdie vẫn giữ vẻ mặt nghiêm trang cho đến khi con gái rời đi, rồi mới để niềm vui bộc lộ trước một người bạn. Đó là một khoảnh khắc ngắn, được tạo dựng đúng theo cách Leigh xây dựng mọi thứ: bắt đầu từ nhân vật mà diễn viên đã sống cùng suốt nhiều tháng. Bailey thể hiện cảnh ấy mà không cần tìm cách khiến khán giả phải yêu mến nhân vật của mình.

Bleecker Street sẽ phát hành phim tại các rạp ở Mỹ vào tháng 12, còn StudioCanal đưa phim đến với khán giả Anh vào tháng 2. Với một diễn viên phần lớn thời gian chỉ đứng bên lề trong các phim của Leigh, sự đảo chiều lần này đã trọn vẹn: bộ phim giành giải tại San Sebastián xoay quanh một cuộc hôn nhân lâu năm, và bà là một nửa của cuộc hôn nhân ấy.