HarperCollins và Simon & Schuster lặng lẽ dùng ChatGPT viết giới thiệu sách

Ba trong số năm nhà xuất bản lớn nhất nước Mỹ đang dùng ChatGPT và Claude để viết những dòng chữ độc giả nhìn thấy trên bìa sách, trang giới thiệu trên Amazon và trang Goodreads, theo một cuộc điều tra của WIRED. Hơn hai chục nhân viên tại HarperCollins, Simon & Schuster và Hachette cho biết chatbot được dùng để soạn nội dung quảng bá, email gửi đại diện văn học, video tiếp thị, thậm chí cả hình bìa — mà không công khai việc này hay xin phép các tác giả liên quan.

Điều khiến người ta khó chịu chính là sự tương phản. Trước công chúng, ngành xuất bản tự xem mình là một trong những tiếng nói phản đối AI tạo sinh mạnh mẽ nhất: kiện tụng vì vi phạm bản quyền, hủy xuất bản sách khi nghi ngờ tác giả để mô hình ngôn ngữ viết thay. Nhưng ngay trong ngành này, các công cụ ấy đã trở thành phần mềm văn phòng quen thuộc; còn người chọn mua một cuốn tiểu thuyết vì lời giới thiệu ở bìa sau thì không có cách nào biết ai, hay thứ gì, đã viết những dòng đó.

Tại HarperCollins, các lãnh đạo cấp cao mua giấy phép Claude của Anthropic, rồi theo lời một nhân viên hiện tại, loay hoay không biết nên làm gì với chúng. Hàng chục nhân viên được phân công làm “AI Champions” và được yêu cầu tìm cách ứng dụng công cụ này trong các buổi lên ý tưởng hằng tháng. Công ty cũng trả phí ChatGPT và Jasper, một nền tảng hứa hẹn có thể xử lý toàn bộ quy trình tiếp thị từ đầu đến cuối; một bộ phận đã “dốc toàn lực” cho AI, trong đó có cả việc tạo video tiếp thị bằng AI.

Tại Simon & Schuster, đại diện của OpenAI tổ chức một buổi hướng dẫn cho nhân viên và gợi ý dùng ChatGPT để soạn email gửi các đại diện văn học. Về phần mình, các đại diện bắt đầu so sánh thư từ chối của cùng một biên tập viên, nhận ra những cách diễn đạt rập khuôn giống nhau, những cấu trúc tương phản và danh sách gồm ba ý vốn thường tố lộ văn bản do máy tạo ra. Nhân viên ở cả ba nhà xuất bản nói với WIRED rằng họ tin các đại diện đã đoán đúng.

Điều khiến các đại diện lo ngại nhất là dữ liệu được đưa vào chatbot. Một số người đã thêm điều khoản vào hợp đồng, cấm đưa tài liệu của tác giả qua mô hình ngôn ngữ lớn, bởi khi bản thảo được dán vào chatbot dành cho người dùng phổ thông, nó sẽ rời khỏi hệ thống của nhà xuất bản và nằm trên máy chủ của một công ty AI. Một nguồn tin tại HarperCollins cho biết các biên tập viên từng hỏi liệu họ có thể đưa toàn bộ bản thảo vào công cụ như vậy hay không đã được bộ phận pháp lý trả lời là không. Quy định này do bộ phận pháp lý đưa ra nhưng chưa bao giờ được công bố cho những người viết nên các cuốn sách.

Dịch thuật là điểm nóng tiếp theo, và vấn đề này có ý nghĩa vượt xa nước Mỹ. CEO HarperCollins Brian Murray từng nói AI có thể giúp công ty xuất bản thêm sách và sách nói đã dịch; các biên tập viên nói với WIRED rằng họ đã thấy những bản thảo được dịch bằng máy, có ghi rõ như vậy, được chào bán tại các hội chợ sách Frankfurt và London — nơi các nhà xuất bản mua bản quyền tác phẩm nước ngoài. Mọi ấn bản vượt qua biên giới đều đi qua thị trường này.

Các công ty mô tả phạm vi sử dụng hẹp hơn. Hachette cho biết họ ủng hộ AI “vì mục đích vận hành”, nhưng không dùng cho công việc sáng tạo, bao gồm cả việc trao đổi với tác giả và đối tác. Simon & Schuster nói nhân viên có thể dùng một số công cụ doanh nghiệp đã được thẩm định, nhưng không ai bị buộc phải sử dụng. Bài điều tra phần lớn dựa trên các lời kể ẩn danh; nghi vấn về thư từ chối bắt nguồn từ những dấu hiệu văn phong chứ không phải bằng chứng xác thực, còn phần mềm phát hiện AI vẫn chưa đáng tin cậy. Tuy vậy, không ai phủ nhận khoảng trống cốt lõi của câu chuyện: chưa nhà xuất bản nào trong ba công ty cho độc giả hoặc tác giả biết những bìa sách, lời giới thiệu hay nội dung quảng bá nào có sự tham gia của AI.

Một số nhân viên mô tả sự thay đổi này là hệ quả của tình trạng kiệt sức hơn là niềm hào hứng. Một nhân viên nói với WIRED rằng các đợt cắt giảm đã khiến một số nhóm chỉ còn năm hoặc sáu người, phải xử lý số đầu sách nhiều gấp hai, gấp ba lần; còn chatbot là lối tắt mà ban quản lý liên tục đưa ra.

Mâu thuẫn đã công khai trong tháng này. Nhân viên Simon & Schuster lưu hành một bức thư ngỏ gửi CEO Greg Greeley, cựu lãnh đạo Amazon tiếp quản công ty vào tháng 3, phản đối việc thử nghiệm Skan AI, một công cụ giám sát quy trình làm việc và tự động hóa mà nhân viên cho là có liên hệ với KKR, công ty đầu tư đã mua lại nhà xuất bản vào năm 2023. Ngày 6 tháng 10, Greeley nói với nhân viên rằng công ty từng tìm hiểu sản phẩm này, nhưng chưa quyết định sử dụng nó hay bất kỳ công cụ giám sát tương tự nào.

Các đại diện và biên tập viên đang yêu cầu một điều khá giản dị: quy định rõ ràng về những gì được sử dụng và thời điểm sử dụng. Một nhân viên HarperCollins cho biết công ty chưa hề hướng dẫn họ nên nói gì với tác giả; người này tin rằng ban lãnh đạo hiểu câu trả lời thành thật sẽ làm dấy lên làn sóng phản ứng dữ dội.

Thẻ: Claude, chatgpt, AI tạo sinh, Hachette, HarperCollins, Simon & Schuster