Pierre-Auguste Renoir, người vẽ niềm vui khi đôi tay không còn cử động được nữa

Pierre-Auguste Renoir

Photo: Pierre-Auguste Renoir / Public domain, via Wikimedia Commons

Sinh	25 tháng 2, 1841 Limoges
Mất	3 tháng 12, 1919 (78)
Nghề nghiệp	Họa sĩ
Giải thưởng	Hiu1ec7p su0129 Quu00e2n u0111ou00e0n Danh du1ef1 u00b7 Su0129 quan Quu00e2n u0111ou00e0n Danh du1ef1 u00b7 Chu1ec9 huy Quu00e2n u0111ou00e0n Danh du1ef1

Pierre-Auguste Renoir đã trải qua thập kỷ cuối đời không thể cầm nổi cọ vẽ. Bệnh viêm khớp dạng thấp đã khóa chặt đôi tay ông đến mức những chiếc cọ phải được buộc vào cổ tay bằng dải vải. Từ chiếc xe lăn trong xưởng vẽ tại Les Collettes, trên sườn đồi phía trên những lùm ô liu ở Cagnes-sur-Mer, ông vẫn tiếp tục tạo ra những bức tranh sống động nhất trong lịch sử hội họa. Sự mâu thuẫn ấy không phải ngẫu nhiên. Đó chính là chìa khóa để hiểu điều Renoir thực sự tranh luận — và vì sao những cuộc tranh luận về ông chưa bao giờ ngừng lại kể từ đó.

Ông sinh năm 1841 tại Limoges, là con thứ năm của một người thợ may, và lớn lên ở Paris sau khi gia đình chuyển đến khi ông lên ba. Năm mười ba tuổi, ông vẽ hoa lên đồ sứ tại xưởng của anh em nhà Lévy gần bảo tàng Louvre — một nghề thủ công, không phải nghệ thuật, nhưng đã rèn luyện đôi tay ông tạo ra sự mềm mại và tươi tắn trên những bề mặt cong. Nền tảng thương mại ấy đã định hình tất cả. Renoir chưa bao giờ có tham vọng lý thuyết như những người bạn theo trường phái Ấn tượng; ông muốn tạo ra những thứ đẹp đẽ, và ông thấy không có lý do gì phải xin lỗi vì điều đó.

Tại xưởng vẽ của Charles Gleyre năm 1862, ông gặp Claude Monet, Alfred Sisley và Frédéric Bazille — hạt nhân của trường phái Ấn tượng sau này. Cùng nhau, họ vẽ ngoài trời, không phải để ghi lại sự vật mà là diện mạo của sự vật tại một khoảnh khắc cụ thể. Tại La Grenouillère năm 1869, Renoir và Monet làm việc song song trên những bức vẽ nhỏ tại một quán cà phê nổi trên sông Seine, ghi lại ánh nước lấp lánh và chuyển động của người Paris lúc thư nhàn. Những buổi vẽ ấy đã mở ra một điều gì đó trong lịch sử hội họa phương Tây mà không thể nào khép lại được nữa.

Những bức tranh lớn vào giữa thập niên 1870 là nơi trường phái Ấn tượng của Renoir tìm thấy tiếng nói định hình nhất. Bal du moulin de la Galette, hoàn thành năm 1876, có lẽ là lập luận thuyết phục nhất về niềm vui từng được dựng nên trên vải — hàng chục nhân vật nhảy múa, trò chuyện và uống rượu dưới những tán cây lốm đốm ánh sáng, được tái hiện với độ chính xác về ánh sáng và sự tự tin của bàn tay đến mức bạn gần như có thể nghe thấy tiếng nhạc. Cùng thời gian đó, La Loge mang đến cho trường phái Ấn tượng hình ảnh xã hội phức tạp nhất: một người phụ nữ vừa ngắm nhìn vừa bị ngắm nhìn từ một ghế lô nhà hát, sự mơ hồ của ánh nhìn được giữ trong trạng thái lửng lơ hoàn hảo.

Xuyên suốt cuối thập niên 1870 và đầu thập niên 1880, Renoir trở thành một trong những họa sĩ vẽ chân dung được săn đón nhất ở Paris. Gia đình Charpentier, gia đình Cahen d’Anvers — những người bảo trợ tư sản muốn con cái họ tỏa sáng từ bên trong — đã tìm đến ông và nhận được chính xác điều đó. Luncheon of the Boating Party, hoàn thành năm 1881, ghi lại sự thoải mái xã hội ấy với hơi ấm gần như mang tính từ biệt: bạn bè ông, người vợ tương lai Aline Charigot, một khung cảnh của niềm vui thuần khiết mà ông sẽ không bao giờ vẽ lại theo cách tương tự.

Năm 1881 và 1882, Renoir du hành đến Algeria và Ý, và những bức bích họa của Raphael ở Rome đã thay đổi điều gì đó trong ông. Ông trở về với sự bất an trước sự phóng túng của trường phái Ấn tượng — sự thiếu cấu trúc, sự miễn cưỡng trong việc vẽ nét. Ông bước vào thời kỳ mà sau này ông gọi là période aigre (thời kỳ sắc cạnh), vươn tới những đường nét cứng cáp hơn và bố cục cổ điển hơn. Kết quả là Les Grandes Baigneuses, được thực hiện từ năm 1884 đến 1887: ba người tắm trong phong cách gần như tráng men, lạnh lùng, tỉ mỉ, cố tình xa lạ với hơi ấm trước đây của ông. Những người bạn theo trường phái Ấn tượng của ông đã bối rối. Ông vẫn tiếp tục vẽ.

Tác phẩm cuối đời, được sáng tác tại Cagnes từ năm 1907 cho đến khi ông qua đời năm 1919, đã tạo ra cuộc tranh luận phê bình kéo dài nhất. Khi cơ thể ông suy yếu, những bức vẽ của ông trở nên đầy đặn hơn với các nhân vật nữ khỏa thân — những người phụ nữ mà khuôn mặt tan biến vào tông màu da thịt, mà cá tính dường như bị cố tình giấu đi. Các nhà phê bình nữ quyền, bao gồm nhà sử học nghệ thuật Linda Nochlin, đã lập luận rằng phụ nữ của Renoir tồn tại hoàn toàn như những bề mặt: sẵn có, dễ chịu, bị tước đoạt nội tâm. Lời buộc tội ấy không dễ dàng được giải đáp. Có điều gì đó trong những bức khỏa thân cuối đời ấy làm giảm con người xuống thành một thân thể và thân thể ấy thành một lý tưởng thuộc hoàn toàn về người họa sĩ. Để nghiêm túc đối diện với thành tựu của Renoir là phải giữ điều này song song với sự điêu luyện về hình thức không thể phủ nhận — sự hài hòa màu sắc, cách xử lý ánh sáng trên da thịt, và sự sáng tạo kỹ thuật thuần túy của một người đàn ông vẽ bằng cổ tay không thể uốn cong.

Ông tiếp tục làm việc cho đến gần cuối đời. Con trai ông, Jean Renoir, sau này kể lại rằng một ngày trước khi cha mình qua đời, ông đã được đưa đến bảo tàng Louvre để chiêm ngưỡng các bậc thầy Hà Lan lần cuối cùng — một hành động nhìn ngắm cuối cùng của một người đàn ông đã dành tám thập kỷ để hỏi xem ánh sáng có thể làm được gì. Pierre-Auguste Renoir qua đời vào ngày 3 tháng 12 năm 1919, tại Cagnes-sur-Mer. Jean sau đó đã đạo diễn La Grande Illusion và The Rules of the Game, hai trong số những bộ phim định hình của thế kỷ hai mươi, và các nhà phê bình đã tìm thấy trong đó cùng một con mắt dành cho tụ họp xã hội — cho những con người bị bắt gặp ở ranh giới của niềm vui và giới hạn của nó — thứ đã thổi hồn vào những bức vẽ của cha ông.

Điều mà những bức tranh của ông tiếp tục tranh luận, một thế kỷ sau khi ông qua đời, không phải là một quan điểm thoải mái. Những tác phẩm được tái bản nhiều nhất trong sự nghiệp của ông — Bal du moulin de la Galette, Luncheon of the Boating Party, những người tắm cuối đời — mang đến lối vào dễ tiếp cận nhất vào thế giới của ông và bức tranh ít hoàn chỉnh nhất về những gì đang diễn ra bên trong nó. Liệu nỗ lực cần thiết để tạo ra chúng có biện minh cho cách chúng nhìn, hay từ chối nhìn, các chủ thể của chúng hay không vẫn là câu hỏi mà tác phẩm không giải quyết được. Sự bất khả giải quyết ấy chính là điều giữ cho những bức tranh sống mãi.

Thẻ: artists, họa sĩ, nghệ thuật Pháp, Chủ nghĩa ấn tượng, Claude Monet, Jean Renoir, Pierre-Auguste Renoir