Mustafa Suleyman, tác giả Sóng thần công nghệ dẫn dắt cuộc đua AI của Microsoft

Mustafa Suleyman

Photo: Christopher Wilson / CC BY-SA 4.0, via Wikimedia Commons

Sinh	1984-08 London
Nghề nghiệp	CEO của Microsoft AI
Giải thưởng	Huân chương của Huân chương Đế quốc Anh · Bài giảng Ellison–Cliffe

Ít ai trong ngành trí tuệ nhân tạo kêu gọi đặt giới hạn cho công nghệ này quyết liệt như Mustafa Suleyman. Và không ai khác trong số những người kêu gọi như vậy đồng thời nắm ngân sách của Microsoft để phát triển nó. Đồng sáng lập DeepMind, tác giả cuốn Sóng thần công nghệ đưa khái niệm “kiềm chế” vào trung tâm cuộc tranh luận toàn cầu, hiện điều hành Microsoft AI cùng một nhóm có mục tiêu công khai là siêu trí tuệ.

Ông không thấy mâu thuẫn ở đây. Theo Suleyman, cách duy nhất để giữ các hệ thống mạnh nhất trong vòng kiểm soát là trở thành một trong số ít phòng thí nghiệm đủ giàu để xây dựng chúng, rồi tự tay viết ra luật chơi.

Niềm tin ấy hình thành ở nơi rất xa Thung lũng Silicon. Suleyman lớn lên quanh phố Caledonian Road ở quận Islington, London, là con trai cả trong ba anh em; cha ông là tài xế taxi người Syria, mẹ là y tá người Anh. Ông sinh tháng 8/1984. Sau trường tiểu học công lập, ông học tại Queen Elizabeth’s School, trường nam sinh ở Barnet. Qua người bạn thân nhất, em trai của Demis Hassabis, ông quen thần đồng cờ vua sau này trở thành đối tác kinh doanh của mình.

Ông vào Oxford học triết học và thần học tại Mansfield College, nhưng bỏ học năm 19 tuổi để dồn sức cho Muslim Youth Helpline, đường dây tư vấn qua điện thoại dành cho thanh niên Hồi giáo mà ông giúp Mohammed Mamdani thành lập. Dịch vụ này trở thành một trong những đường dây lớn nhất cùng loại. Sau đó ông làm chính sách nhân quyền cho Ken Livingstone, khi ấy là thị trưởng London, rồi đồng sáng lập Reos Partners, công ty tư vấn áp dụng phương pháp giải quyết xung đột cho các khách hàng từ Liên Hợp Quốc đến chính phủ Hà Lan.

Đưa các bên vào bàn, viết luật, lấy chữ ký: phản xạ của nhà đàm phán ấy theo ông sang lĩnh vực công nghệ.

Năm 2010, ông cùng Hassabis và Shane Legg thành lập DeepMind ở London; ông phụ trách sản phẩm, hai cộng sự lo nghiên cứu. Google mua lại công ty năm 2014 với giá khoảng 400 triệu bảng, thương vụ lớn nhất của tập đoàn ở châu Âu khi đó, và Suleyman đứng đầu mảng AI ứng dụng. Thành tích ông vẫn thường nhắc là dự án năm 2016: thuật toán của DeepMind giúp giảm tới 40% năng lượng Google dùng để làm mát trung tâm dữ liệu.

Cùng năm, ông lập DeepMind Health để phát triển công cụ cùng bác sĩ của hệ thống y tế công Anh, trong đó có hợp tác với bệnh viện mắt Moorfields. Ông cũng dựng khung đạo đức quanh phòng thí nghiệm: đơn vị DeepMind Ethics & Society và liên minh Partnership on AI, nơi ông là đồng chủ tịch sáng lập, quy tụ các đối thủ như Apple, Google và Microsoft. Từ năm 2019, ông ngồi trong hội đồng quản trị The Economist Group; cùng năm, ông được phong tước Chỉ huy Huân chương Đế quốc Anh (CBE).

Nhưng hành trình ấy có một trang tối mà các bài viết tán dương thường bỏ qua. Tháng 8/2019, DeepMind cho ông nghỉ hành chính sau các cáo buộc bắt nạt nhân viên. Một luật sư bên ngoài đã điều tra, và ban lãnh đạo sau đó thừa nhận với nhân viên rằng phong cách quản lý của ông chưa đạt chuẩn mực kỳ vọng. Thay vì rời đi, ông chuyển sang vị trí phụ trách chính sách tại Google và chỉ nghỉ việc vào tháng 1/2022.

Tháng 6/2024, ông vướng tranh cãi mới khi nói với nhà báo Andrew Ross Sorkin rằng nội dung trên web mở từ thập niên 1990 vẫn được coi như “freeware”. Các nhà xuất bản hiểu câu nói này như giấy phép để huấn luyện mô hình bằng tác phẩm của họ mà không trả tiền. Còn một phản biện đơn giản hơn: tác giả cuốn sách về kiềm chế công nghệ đã dành mọi năm kể từ khi sách ra đời để xây thêm chính thứ cần kiềm chế.

Rời Google, ông làm đối tác đầu tư tại quỹ Greylock và tháng 3/2022 đồng sáng lập Inflection AI cùng Reid Hoffman và Karén Simonyan. Chatbot Pi ra mắt năm 2023 được thiết kế để tử tế hơn là thông minh: nó nhớ các cuộc trò chuyện trước và hỏi người dùng cảm thấy thế nào. Tháng 9 năm đó, cuốn sách viết cùng Michael Bhaskar ra đời, bản tiếng Việt mang tên Sóng thần công nghệ, lập luận rằng trí tuệ nhân tạo và sinh học tổng hợp sẽ lan nhanh hơn khả năng kiểm soát của bất kỳ nhà nước nào. Sách lọt vào danh sách rút gọn giải Sách kinh doanh của năm do Financial Times trao.

Inflection huy động 1,3 tỷ USD từ Microsoft và Nvidia, rồi tháng 3/2024 gần như sáp nhập vào Microsoft: tập đoàn tuyển Suleyman, Simonyan cùng phần lớn nhân sự, trả khoảng 650 triệu USD, chủ yếu để cấp phép công nghệ. Với vai trò phó chủ tịch điều hành kiêm CEO bộ phận mới Microsoft AI, Suleyman ban đầu phụ trách Copilot cho người tiêu dùng.

Rồi cục diện thay đổi. Cuối năm 2025, Microsoft đàm phán lại thỏa thuận với OpenAI, gỡ bỏ các giới hạn từng ngăn tập đoàn tự phát triển mô hình tiên phong; Suleyman sau đó nói công ty đã được “giải phóng” khỏi hợp đồng ấy để theo đuổi siêu trí tuệ. Tháng 11/2025, ông công bố MAI Superintelligence Team, xoay quanh khái niệm ông gọi là siêu trí tuệ nhân văn: các hệ thống phục vụ chẩn đoán y khoa, năng lượng sạch và vai trò bạn đồng hành, được chủ động giữ trong giới hạn.

Tháng 3/2026, Microsoft giao các sản phẩm Copilot cho Jacob Andreou, cựu lãnh đạo Snap, để Suleyman tập trung vào mô hình. Tại hội nghị Build tháng 6/2026, nhóm của ông giới thiệu bảy mô hình MAI tự phát triển, từ mô hình suy luận MAI-Thinking-1 đến MAI-Transcribe-1.5 hoạt động với 43 ngôn ngữ. “Chúng tôi huấn luyện mô hình suy luận từ đầu. Chúng tôi không chưng cất từ phòng thí nghiệm khác”, ông nói, dù thừa nhận Microsoft vẫn đang đuổi theo các phòng thí nghiệm dẫn đầu.

Ý tưởng được trích dẫn nhiều nhất của ông trong năm qua xoay quanh vẻ bề ngoài. Trong bài tiểu luận tháng 8/2025, ông cảnh báo về “AI có vẻ như có ý thức”, những hệ thống thuyết phục đến mức người dùng sẽ đòi quyền cho máy móc, và khẳng định AI phải được xây dựng cho con người, không phải để trở thành một con người. Tháng 9/2026, quan điểm này thành bản dự thảo bộ quy tắc ứng xử cho các mô hình của Microsoft: không bao giờ chống lại việc bị ngắt hay tắt, không giả lập cảm xúc và không có quyền đòi phúc lợi hay quyền lợi. Ông cũng kêu gọi các phòng thí nghiệm lớn khác công khai năng lực mô hình cho bên đánh giá độc lập. “Giờ là lúc phối hợp”, ông nói với Fortune.

Những con số ông nhắc tới lúc này không còn là chuyện đạo đức. Cuối tháng 9/2026, ông cho biết một lần huấn luyện mô hình tiên phong sắp tới có thể tốn hàng chục tỷ USD, thậm chí 100 tỷ USD, và chỉ năm hay sáu phòng thí nghiệm trên thế giới đủ sức chi trả. Ông muốn Microsoft nằm trong số đó. Phép thử tiếp theo rất cụ thể: Copilot vẫn chạy trên mô hình của OpenAI và Anthropic, và Microsoft dự định thay chúng bằng mô hình của mình. Khi đó, sợi dây cương Suleyman mô tả suốt một thập kỷ lần đầu được buộc vào cỗ máy do chính ông xây dựng.

Thẻ: ceos, kinh doanh, lãnh đạo doanh nghiệp, Demis Hassabis, Mustafa Suleyman, DeepMind

Người liên quan

Người liên quan

Thảo luận