Tom Skerritt, nam diễn viên đảm nhận vai thuyền trưởng trong Alien và huấn luyện viên trưởng trong Top Gun, đã qua đời. Các bài điếu văn đã nhanh chóng thống nhất một từ để nói về ông: uy quyền. Vị cảnh sát trưởng, người chỉ huy, người cha ngồi đầu bàn ăn. Nhận xét ấy không sai, nhưng lại bỏ qua điều khiến Skerritt có ý nghĩa với điện ảnh, chứ không chỉ với những người làm công tác tuyển vai. Các đạo diễn tài ba nhất từng hợp tác với ông đã chọn ông vì vẻ uy quyền ấy, rồi tìm cách phá vỡ nó.

Đó là mạch chuyện đáng lần theo trong sự nghiệp kéo dài từ thời kỳ New Hollywood đến một vai chính khi đã về già. Skerritt thường chọn đạo diễn hơn là chọn vai diễn, và xem mỗi phim trường như một bài học về nghề nghiệp mà ban đầu ông từng muốn theo đuổi ở phía sau máy quay.

Vị thuyền trưởng mà Alien không thể giữ lại

Hãy bắt đầu từ thứ tự tên trên áp phích. Theo Variety, trong Alien của Ridley Scott, tên Skerritt được xếp đầu tiên, trên cả Sigourney Weaver. Ông vào vai Dallas, thuyền trưởng tàu Nostromo: người chỉ huy mà cả phi hành đoàn phải nghe theo, đồng thời cũng là người khó lòng thoát chết. Cái tên ở vị trí cao nhất trên áp phích thuộc về một nhân vật mà câu chuyện không cho sống sót.

Ông suýt nữa đã từ chối. Variety và The Hollywood Reporter đều đưa tin Skerritt từng khước từ vai diễn khi dự án còn thiếu kinh phí và chưa có đạo diễn, vì lo rằng tiền sẽ đổ hết vào kỹ xảo. Rồi một nhà làm phim khiến ông đổi ý. Khi biết Scott đã nhận lời đạo diễn, Skerritt xin xem The Duellists, phim điện ảnh đầu tay của Scott, và xem xong thì gọi đó là một kiệt tác. “Thế nên lúc ấy tôi buộc phải nhận Alien,” ông nhớ lại trong phim tài liệu Alien Evolution. Một diễn viên nhận lời tham gia phim quái vật vì bộ phim đầu tay của đạo diễn đã suy nghĩ như một đạo diễn rồi.

Kẻ nổi loạn của Altman, người huấn luyện của Tony Scott

Bản năng ấy đã bộc lộ từ những ngày đầu. M*A*S*H của Robert Altman đưa tên tuổi Skerritt lên bản đồ với vai Duke Forrest, một trong những bác sĩ phẫu thuật quân y giỏi nhưng bất tuân kỷ luật: đối lập với quyền uy, do một diễn viên thủ vai mà Hollywood sau này sẽ dành hàng chục năm để giao các vai sĩ quan. Skerritt cho rằng Altman đã dạy ông “rằng bạn chẳng thể làm gì sai, miễn là bạn đã cố gắng”, đồng thời dạy ông rằng một diễn viên phải “sẵn sàng biến mình thành trò cười. Bob đã cho tôi điều đó”. Ông tiếp tục hợp tác với Altman trong Thieves Like Us, rồi giúp Hal Ashby trong Harold and Maude với vai một cảnh sát mô tô, được ghi tên bằng biệt danh đùa Martin Bormann.

Sau đó, Tony Scott giao cho ông vai Chỉ huy Mike “Viper” Metcalf, huấn luyện viên trưởng tại trường Miramar, nơi Maverick của Tom Cruise theo học. Lại là quyền uy, nhưng lần này là quyền uy của người thầy — có lẽ đây mới là vai diễn hợp với ông nhất. Robert Redford chọn ông vào vai một mục sư Presbyterian, đồng thời là người cha trong A River Runs Through It. Bài phê bình của Variety nhận xét ông đã thể hiện nhân vật bằng cách khéo léo hé lộ “cốt lõi yêu thương bên trong vẻ ngoài gầy gò”. The Turning Point của Herbert Ross mang về cho ông giải Nam diễn viên phụ của National Board of Review, còn David Cronenberg biến ông thành cảnh sát trưởng trong The Dead Zone.

Picket Fences và giải Emmy

Truyền hình đã khiến hình tượng ấy trở nên chính thức. Trong Picket Fences của David E. Kelley, ông vào vai Jimmy Brock, cảnh sát trưởng thị trấn hư cấu Rome, bang Wisconsin — “tiếng nói bình tĩnh giữa cơn điên loạn”, theo cách diễn đạt của The Hollywood Reporter. Vai diễn mang về cho ông giải Emmy Nam diễn viên chính xuất sắc trong series chính kịch năm 1993, cùng một đề cử nữa vào năm sau. Ông từng tự mô tả mình hay hơn bất kỳ bài điếu văn nào, khi nói với Seattle Post-Intelligencer năm 1997 rằng có cây bút từng gọi ông là “một diễn viên chuyên vai phụ bị nhốt trong thân xác của nam chính”, và ông luôn yêu thích câu nói ấy.

Diễn viên luôn muốn làm đạo diễn

Sinh ra với tên Thomas Roy Skerritt tại Detroit ngày 25 tháng 8 năm 1933, ông từng phục vụ trong Không quân Hoa Kỳ, học ngành tiếng Anh tại Wayne State University rồi chuyển sang UCLA với ý định viết kịch bản hoặc làm đạo diễn; ông theo diễn xuất một phần để vượt qua tính rụt rè. Khi được mời tham gia bộ phim kinh phí thấp về Chiến tranh Triều Tiên War Hunt năm 1962, ông kể với Film Comment rằng mình xem đó là “một cách tuyệt vời để học làm đạo diễn”. Bản năng ấy đã đưa ông đến Seattle, nơi ông góp sức khởi xướng TheFilmSchool và đồng sáng lập Red Badge Project, tổ chức giúp các cựu chiến binh vượt qua PTSD bằng cách viết về những gì họ đã trải qua. Năm 2021, dự án còn giúp ông có được một vai chính hiếm hoi trong phim điện ảnh: East of the Mountains, trong vai một bác sĩ phẫu thuật tim đã nghỉ hưu, nay là người đàn ông góa vợ, phát hiện mình mắc ung thư giai đoạn cuối.

Skerritt qua đời hôm thứ Tư vì nguyên nhân tự nhiên, người đại diện của ông xác nhận với Variety; gia đình cũng thông báo tin buồn trong một tuyên bố. “Thế giới biết đến Tom qua sự nghiệp diễn xuất phi thường, còn chúng tôi nhớ ông bởi óc hài hước, sự tò mò, trí tuệ, lòng hào phóng và tình yêu ông dành cho cuộc đời chúng tôi,” gia đình cho biết. Ông hưởng thọ 93 tuổi. Ông để lại người vợ Julie Tokashiki, các con Andy, Erin, Matt, Collin và Emiko, năm người cháu và hai chắt.

Trong danh sách diễn viên của Alien, tên ông vẫn đứng trên Sigourney Weaver. Ridley Scott đã làm nên một bộ phim mà vị trí đầu bảng không bảo đảm điều gì, còn Skerritt nhận lời vì đạo diễn chứ không phải vì thứ tự tên trên áp phích.