Mia Farrow đứng trước tấm gương, ánh mắt nhìn thẳng vào ống kính. Cái nhìn ấy bất động hoàn toàn, như một con mồi bị trói buộc đang chờ điều sắp ập đến.

Đứa Con Của Rosemary là bộ phim kinh dị tâm lý năm 1968 của Roman Polanski. Phim kể về cặp vợ chồng trẻ Rosemary (Mia Farrow) và Guy Woodhouse (John Cassavetes), khi họ chuyển vào một tòa chung cư tai tiếng ở New York với hy vọng bắt đầu cuộc sống gia đình. Polanski biến câu chuyện tưởng chừng giản dị này thành một hành trình thấm dần nỗi hoang mang và kinh hoàng — không dựa vào cú sốc tức thì mà xây dựng bầu không khí từ từ, kiên nhẫn.

Điều khiến bộ phim đáng sợ hơn bất kỳ cú sốc hình ảnh nào là cách Polanski thiết lập ngay từ đầu một thế giới nơi lời kể của phụ nữ không có giá trị. Khi Rosemary bắt đầu nghi ngờ, cô bị chồng bác bỏ, bị bác sĩ coi thường, bị hàng xóm vây quanh bằng sự chăm sóc mà thực chất là giám sát. Farrow mang điều này lên màn ảnh với một sự kiềm chế đặc biệt: cô không diễn sự sợ hãi, cô diễn trạng thái của người đang cố thuyết phục bản thân rằng mình đang lo quá. Những khoảnh khắc ấy — khi Rosemary giải thích lo lắng của mình và nhận lại ánh mắt thương hại — đáng sợ hơn nhiều so với cảnh bị hãm hiếp trong đêm tối.

John Cassavetes xây dựng Guy qua những cử chỉ nhỏ mà khán giả chỉ giải mã đúng khi nhìn lại: một cái nhún vai hơi chậm, một câu an ủi nghe có vẻ đúng nhưng không nói đúng điều. Đây là kiểu diễn xuất đòi hỏi sự tự tin lớn, vì nó không cho phép bất kỳ khoảnh khắc nào lộ bài trước khi câu chuyện sẵn sàng.

Ruth Gordon mang đến màn trình diễn đáng nhớ nhất của bộ phim với vai Minnie Castevet. Bà vừa kỳ quặc vừa đáng sợ, giữ được sự hài hước nhẹ nhàng bên ngoài trong khi che khuất điều gì đó tối tăm hơn phía sau. Cùng với Sidney Blackmer trong vai Roman Castevet, bà tạo nên một cặp hàng xóm không bao giờ để khán giả hoàn toàn yên tâm — và cũng không bao giờ để họ hoàn toàn sợ hãi.

Các góc máy gần và nhịp quay chậm của Polanski tạo ra cảm giác lo âu âm ỉ chứ không phải nỗi sợ hãi tức thì. Âm thanh cũng đóng vai trò không kém quan trọng — những tiếng thì thầm qua vách, tiếng nhạc ru nhẹ nhàng đáng ngờ — tất cả góp phần dệt nên bầu không khí bất an xuyên suốt. Bộ phim không phải không có điểm chậm: một số đoạn Rosemary được hàng xóm chăm sóc kéo dài hơn mức cần thiết. Song đây là cái bẫy mà Polanski giăng có dụng ý — ông muốn khán giả cảm thấy thời gian kéo dài như Rosemary cảm thấy, chứ không phải chỉ hiểu điều đó từ bên ngoài.

Khi ra mắt, Roger Ebert nhận xét rằng sức mạnh của phim không hề suy giảm dù khán giả đã đọc tiểu thuyết gốc của Ira Levin — điều này chỉ ra đúng bản chất những gì Polanski đã làm. Sức mạnh của phim không nằm ở câu hỏi “chuyện gì sẽ xảy ra” mà nằm ở câu hỏi “ai sẽ tin Rosemary đây”. Câu trả lời — không ai — là điều đau đớn nhất trong bộ phim, và là điều Farrow truyền tải rõ hơn bất kỳ lời thoại nào.

Bộ phim hoạt động trên nhiều lớp cùng một lúc: câu chuyện thờ quỷ bề ngoài che đậy một câu hỏi cụ thể hơn về quyền kiểm soát cơ thể. Rosemary là người Công giáo trong một xã hội kỳ vọng cô phải là vợ hiền, mẹ đảm; khi cô phản kháng, những phản kháng ấy bị gán nhãn là lo lắng thái quá, bằng chứng của sự bất ổn tâm lý. Giáo phái quỷ sứ chỉ là hình thức tổ chức cực đoan của một điều đã tồn tại ngay từ đầu — một cộng đồng coi sự phục tùng của phụ nữ là điều kiện cần thiết cho trật tự xã hội. Guy ký kết thỏa thuận của mình không phải vì ông ta là kẻ ác đồ, mà vì ông ta là người đàn ông bình thường sẵn sàng hy sinh vợ để đổi lấy sự nghiệp — và đây là điều bộ phim không bao giờ để ta quên.

Cảnh cuối phim, khi Rosemary nhìn vào nôi và đưa ra lựa chọn của mình, không phải là kết thúc của câu chuyện — đó là khoảnh khắc duy nhất trong toàn bộ phim khi cô thực sự có quyền chọn. Polanski đặt khán giả đứng cùng chỗ với Rosemary, nhìn vào cùng cái nôi ấy, và buộc phải tự hỏi mình sẽ chọn gì. Lựa chọn của cô không có câu trả lời đúng sai — chỉ có sự thật trần trụi rằng tình mẫu tử không đơn giản là thứ bản năng trong sáng mà xã hội vẫn muốn ta tin. Không phim kinh dị nào cần đến điều đó — và đó là lý do Đứa Con Của Rosemary không thể được phân loại đơn giản chỉ là kinh dị.