Khung cảnh Bates Motel nổi lên trong sương mù, camera di chuyển qua hàng cây thưa thớt, dừng lại trước ngôi nhà lạ lùng trên đỉnh đồi. Tâm Thần Hoảng Loạn (1960) của Alfred Hitchcock không phải một bộ phim hù dọa bằng máu me hay cảnh kinh dị trực diện. Hitchcock xây dựng nỗi sợ hãi từ những chi tiết nhỏ nhất — từng cú cắt cảnh, từng khoảnh khắc im lặng, từng ánh mắt thoáng qua của Norman Bates.

Phim kể về Marion Crane (Janet Leigh), một thư ký bất động sản cắp 40.000 đô la từ công ty rồi chạy trốn, cuối cùng dừng chân tại Bates Motel do Norman Bates (Anthony Perkins) quản lý. Perkins mang đến vẻ ngoài vô hại nhưng ánh mắt ẩn chứa điều gì đó bất ổn; Leigh thể hiện nỗi lo lắng thường trực của một người đang mang trọng tội trên vai qua từng cảnh quay. Hitchcock quay phim với ngân sách thấp, sử dụng các bối cảnh giản dị như hậu trường của Universal, nhưng tạo ra không khí áp đảo bằng cách tập trung vào những chi tiết tưởng như vô hại: tiếng nước chảy trong phòng tắm, âm thanh im ắng đến rợn người của căn nhà Bates trên đỉnh đồi.

Những lựa chọn sáng tạo của Hitchcock là yếu tố làm cho Tâm Thần Hoảng Loạn trở thành tác phẩm kinh điển. Cảnh Marion Crane bị sát hại trong phòng tắm là điểm nhấn của phim: cắt cảnh nhanh gọn, âm thanh dồn dập và nhạc đệm của Bernard Herrmann phối hợp để tạo ra sự sợ hãi mà không cần hiển thị trực tiếp hành động giết người. Sự kết hợp giữa hình ảnh và âm thanh khiến khán giả cảm thấy như họ đang đứng trong phòng tắm với Marion. Đáng nhớ không kém là cảnh Norman nhìn qua lỗ hổng khoét trên tường văn phòng motel vào phòng của Marion — một khoảnh khắc chắt lọc toàn bộ chủ đề nhìn trộm của bộ phim trong vài giây im lặng hoàn toàn, đặt khán giả vào vị trí kẻ đồng lõa.

Phim cũng có những điểm yếu. Câu chuyện chuyển hướng đột ngột sau cái chết của Marion, khiến một số khán giả cảm thấy mất phương hướng. Ngoài ra, nhân vật Sam Loomis (John Gavin) và Lila Crane (Vera Miles) không được xây dựng đủ chiều sâu, làm giảm sức hút của phần cuối phim.

Tuy nhiên, những điểm mạnh của Tâm Thần Hoảng Loạn vượt xa những điểm yếu. Hitchcock sử dụng góc máy, dựng phim và âm thanh để kiến tạo nỗi sợ hãi tâm lý từng bước một. Những cú cắt ngắn, khoảng lặng bất ngờ và nhạc của Herrmann đều đóng góp vào bầu không khí ngột ngạt xuyên suốt bộ phim. Diễn xuất của Perkins và Leigh nổi bật: Perkins dựng nên một nhân vật đa tầng đáng sợ, còn Leigh khiến khán giả thực sự quan tâm đến Marion dù biết cô không phải người vô tội.

Tâm Thần Hoảng Loạn vượt ra khỏi phạm trù kinh dị thông thường. Hitchcock dùng kỹ thuật quay phim và âm thanh để gieo nỗi sợ hãi tâm lý, đồng thời đào sâu vào những ám ảnh và sự biến dạng của tâm trí con người — những gì ẩn khuất sau vẻ ngoài bình thường của một thanh niên hiền lành.

Hitchcock quay Tâm Thần Hoảng Loạn với đội ngũ từ chương trình truyền hình Alfred Hitchcock Presents và ngân sách chỉ đủ cho một sản phẩm truyền hình. Bates Motel và ngôi nhà trên đồi được dựng ngay tại hậu trường Universal. Những hạn chế đó không làm nghèo bộ phim — chúng buộc ông thu hẹp phạm vi và tập trung triệt để vào kỹ thuật: không cảnh quay xa hoa, không dàn dựng hoành tráng, chỉ những góc máy và nhịp cắt được tính toán đến từng giây. Khi phim ra mắt, giới phê bình chia rẽ sâu sắc vì nội dung vượt ra ngoài những gì màn ảnh Mỹ từng chấp nhận, nhưng phản ứng của khán giả buộc một đợt xem lại toàn diện. Tâm Thần Hoảng Loạn nay được coi là một trong những tác phẩm xuất sắc nhất của Hitchcock — và đó không phải là sự đánh giá lại theo thời gian, mà là nhận thức muộn về những gì phim đã làm ngay từ đầu.

Thế giới nội tâm của Norman là nơi bộ phim gây bất ổn lâu dài nhất. Perkins không xây dựng một tên sát nhân ẩn sau lớp mặt nạ lịch thiệp; anh chơi một người đàn ông thực sự đang đau khổ, vận hành trong một thực tại méo mó nhưng hoàn toàn xác thực với ông ta. Đó là lý do Tâm Thần Hoảng Loạn không già đi như những phim kinh dị dựa vào hiệu ứng thị giác — điều gây rùng mình ở đây là nhận thức, không phải hình ảnh. Khán giả biết Norman đáng sợ; bộ phim buộc ta hiểu tại sao ông ta lại trở thành như vậy, và sự hiểu đó không thoải mái hơn sự sợ hãi một chút nào.

Cảnh cuối khi bác sĩ tâm thần bước ra giải thích tâm lý Norman từng bước bị nhiều nhà phê bình xem là điểm yếu duy nhất thực sự của bộ phim. Đây là phán xét công bằng — Hitchcock ở đó đã nhượng bộ trước áp lực cung cấp lời giải, trong khi toàn bộ phim trước đó hoạt động bằng cách kiên quyết từ chối giải thích. Tuy vậy, ngay cả sự nhượng bộ đó không xóa được những gì đã in vào ký ức người xem: bàn tay Marion trôi dần xuống nước trong bồn tắm, ánh đèn ô tô lướt qua khuôn mặt Norman khi ông đứng nhìn ra cửa sổ tối, cú nhìn thẳng vào camera ở cảnh kết — những khoảnh khắc mà ngôn ngữ tâm lý học không với tới được.

Hơn sáu mươi năm sau ngày công chiếu, Tâm Thần Hoảng Loạn vẫn là bộ phim được phân tích nhiều nhất trong sự nghiệp của vị đạo diễn được nghiên cứu nhiều nhất lịch sử điện ảnh Mỹ. Mỗi lần xem lại, người ta tìm thấy thêm một chi tiết Hitchcock đã cài vào — không phải vì ông làm phim phức tạp, mà vì ông làm phim với sự chính xác không cho phép bất cứ điều gì thừa đứng yên trong khung hình. Tâm Thần Hoảng Loạn không chỉ đặt bạn trước một tội ác — nó đặt bạn vào trong tội ác đó, ở vị trí của cả nạn nhân lẫn kẻ nhìn trộm.

Diễn viên

Anthony Perkins vai Norman Bates — Anthony Perkins — Norman Bates

Janet Leigh vai Marion Crane — Anthony Perkins — Norman Bates

Ảnh: The Movie Database (TMDB)

Thẻ: kinh dị, Alfred Hitchcock, Janet Leigh, Anthony Perkins, Tâm Thần Hoảng Loạn, Vera Miles

Tâm Thần Hoảng Loạn: Bộ phim dạy điện ảnh kinh dị cách suy nghĩ và không bao giờ già đi

Diễn viên

Nội dung tương tự

Steven Quale nhốt Tom Brittney trong một khoang máy bay định mệnh ở Hộp Đen: Chuyến Bay 298

Lee Chang-dong phá vỡ khoảng lặng dài nhất với ‘Possible Love’: ra rạp trước, lên Netflix sau

Nữ hiệp ruy băng trên Netflix: Công chúa Hiệp sĩ của Tezuka tái sinh thành câu chuyện về một vương quốc đã mất

Tazmanian Devil: Abraham Attah và cái giá phải trả khi muốn được chấp nhận ở Mỹ

Cậu Bé Ở Asakusa dõi theo chàng trai trẻ Takeshi Kitano học nghề hài khi sân khấu tạo nên anh đang lụi tàn

Linh Hồn Quỷ Dữ, bản noir bùa ngải của Alan Parker nơi Mickey Rourke truy đuổi chính sự đọa đày của mình

Thảo luận