Phong Ấn Thứ Bảy, bộ phim của Ingmar Bergman nơi một hiệp sĩ chơi cờ với Thần Chết trong khi bầu trời lặng câm

Một hiệp sĩ trở về từ các cuộc Thập tự chinh và thấy thế giới mình bỏ lại đang lụi tàn mà không có anh. Dịch hạch làm trống không các ngôi làng, những đoàn người tự hành xác quất roi vào mình giữa bụi đường, các nhà thờ tất bật vẽ những bộ xương lên tường, và trên một bãi biển xám đầy sỏi đá, một bóng người khoác áo choàng đen đứng bất động chờ đợi. Khi hiệp sĩ hỏi đó là ai, anh nhận được câu trả lời mà không ai muốn nghe: đó là Thần Chết. Và hiệp sĩ Antonius Block, người đã dành mười năm ở Đất Thánh để tìm một bằng chứng nào đó rằng Chúa tồn tại và trở về chỉ với sự im lặng, làm điều duy nhất một kẻ bị dồn vào đường cùng có thể nghĩ ra: anh thách Thần Chết một ván cờ.

Hình ảnh ấy — một người đàn ông trong bộ giáp móp méo cúi xuống bàn cờ, đối diện một khuôn mặt trắng như phấn dưới chiếc mũ trùm đen — là một trong những khung hình dễ nhận ra nhất mà điện ảnh từng tạo ra, được sao chép và nhại lại cả nghìn lần. Nhưng bộ phim quanh nó lạ lùng hơn, chậm rãi hơn và dịu dàng hơn nhiều so với danh tiếng đáng sợ của nó. Block (Max von Sydow, trong vai diễn đưa anh thành ngôi sao và là nam chính suốt đời của Bergman) thật ra không chơi để thắng. Anh chơi để có thời gian: thêm vài ngày trên bàn cờ để làm, trước khi bị quét khỏi nó, một việc duy nhất có ý nghĩa.

Quanh ván đấu ấy, Bergman trải ra cả một bộ phim hành trình thời trung cổ. Người hầu cận của Block, Jöns (Gunnar Björnstrand), bước bên anh như giọng nói trần tục của phim, một người từ lâu đã thôi mong chờ thiên đường đáp lời và nay đáp lại sự tàn nhẫn bằng một cái nhún vai, một câu đùa và đôi khi một hành động tử tế giản dị. Cắt ngang đường họ là một gánh hát rong nhỏ: chàng tung hứng hiền lành Jof (Nils Poppe), người thấy những ảo ảnh chẳng ai tin, vợ anh Mia (Bibi Andersson) và đứa con thơ. Buổi chiều của họ với dâu rừng và sữa tươi, sẻ chia trên một sườn đồi nắng, lặng lẽ hé lộ chính là điều ý nghĩa mà hiệp sĩ đã tìm kiếm cả đời.

Bài đọc đề xuấtPhỏng Vấn Ma Cà Rồng: lời nguyền chưa bao giờ đẹp đến thế

Được Gunnar Fischer quay trong sắc đen trắng cứng cỏi và rực sáng, bộ phim trông như được khắc ra từ tranh mộc bản và bích họa trung cổ: những bóng người in trên bầu trời trắng xóa, cảnh thiêu một thiếu nữ bị buộc tội ăn nằm với Quỷ dữ, một đoàn người sám hối dưới tượng Chúa bằng gỗ. Bergman, con trai một mục sư Luther, đã dựng nên nó từ những bức bích họa nhà thờ từng làm ông khiếp sợ và mê hoặc thuở nhỏ. Ngay cả nhan đề cũng đến từ một ngày tận thế được vẽ ra: chiếc ấn thứ bảy trong Khải Huyền, khi mở ra không mang đến sấm sét mà một sự tĩnh lặng khủng khiếp — „trên trời yên lặng chừng nửa giờ“.

Sự im lặng ấy mới là chủ đề thật sự của phim. Block không sợ cái chết bằng sợ chết đi vào hư vô; anh muốn Chúa lên tiếng, trao cho anh một sự chắc chắn, và cái anh nhận được là một khoảng trống không đáp lời. Lẽ ra nó có thể u tối đến không chịu nổi, vậy mà bộ phim cứ quay về với hơi ấm: về khuôn mặt Mia trong nắng, về ân huệ nhỏ bé của một bát dâu, về ý nghĩ rằng nếu các tầng trời vẫn đóng kín thì sự dịu dàng của con người vẫn còn đáng giá. Bergman đặt ra câu hỏi lớn nhất mà một con người có thể đặt và trả lời nó, gần như rụt rè, bằng những cử chỉ người nhỏ bé nhất.

Diễn xuất giữ cho tất cả đứng vững. Hiệp sĩ của Von Sydow là sự tĩnh lặng gầy guộc, kiếm tìm; người hầu cận của Björnstrand đem lại cho phim cái mặn mòi và bản năng sinh tồn; Bibi Andersson và Nils Poppe tỏa sáng trong vai những kẻ làm trò, còn Thần Chết của Bengt Ekerot — nhã nhặn, kiên nhẫn, hơi thích thú — là một trong những hiện thân vĩ đại của màn ảnh, một đối thủ cờ hơn là một con quái vật. Khi phim đoạt Giải đặc biệt của Ban giám khảo tại Cannes, nó đi khắp thế giới và gần như một mình khai sinh ý niệm quốc tế về „phim nghệ thuật“. Hình ảnh khép lại — những người chết nắm tay nhau, in bóng, được dẫn qua một ngọn đồi dưới ánh bình minh, Điệu nhảy của Thần Chết mà Jof thoáng thấy — là điệu nhảy nổi tiếng nhất của điện ảnh.

Nhiều thập niên sau, không gì trong đó cũ đi. Trang phục thuộc thời trung cổ còn nỗi khiếp sợ thì vĩnh viễn: đây là một bộ phim về việc đang sống và biết rằng điều đó sẽ kết thúc, được làm bởi một nghệ sĩ đủ trẻ để vẫn cảm nhận nỗi kinh hoàng và đủ kỷ luật để nhào nặn nó thành thứ gần với ân điển. Phong Ấn Thứ Bảy là nơi điện ảnh trưởng thành đủ để tranh luận với Chúa ngang hàng — và là nơi nó khám phá ra rằng câu trả lời, khi cuối cùng đến, có thể là một đứa trẻ, một bát dâu rừng và một buổi chiều đầy nắng.

Thẻ: Chính kịch, ingmar bergman, Bibi Andersson

Bài viết tương tự

Các hãng phim tranh giành ‘The Midnight Library’ của Florence Pugh — vụ đặt cược không thương hiệu lớn nhất chợ phim Cannes

Từ phòng vé Ba Lan đến nền tảng Netflix: Sự tiến hóa có tính toán của Hành tinh độc thân

American Documentary, UFO và Bird Street đưa «Shorts In-Session» trở lại Camden International Film Festival (CIFF), đặt trọng tâm vào các dự án đang hoàn thiện

Xin nhường phái đẹp trên Netflix: bộ phim biến Sacha Baron Cohen từ kẻ châm biếm thành đối tượng bị châm biếm

Con trai của ngàn người cha trên Netflix: Một Kiến trúc của sự Dịu dàng

Cỗ máy chiến tranh và bài ca về sức chịu đựng tột cùng của con người