Các bài cáo phó về Toukie Smith thống nhất gần như mọi dữ kiện, chỉ bất đồng ở chỗ điều gì nên đứng trước. The Hollywood Reporter gọi bà là người mẫu sàn diễn hàng đầu và diễn viên của một bộ phim hài tình huống trên NBC. USA Today, People và Deadline đưa Robert De Niro lên tiêu đề. Hello! mở đầu bằng cụm “người tình cũ của Robert De Niro”. Cặp song sinh của bà, Airyn và Julian, lại bắt đầu thông cáo từ một chỗ hoàn toàn khác: thời trang, và những người mẫu, nhà thiết kế da màu đi sau bà.

Khoảng chênh đó mới là câu chuyện đáng đọc. Người bạn đời nổi tiếng và bộ phim hài là những dữ kiện khiến người lạ bấm vào. Dữ kiện giải thích được con người bà thì lặng lẽ hơn. Smith là em gái, người mẫu và người gìn giữ di sản của Willi Smith, nhà thiết kế đứng sau WilliWear, và bà cất giữ những gì ông may cho mình rất lâu sau khi ông qua đời. Cáo phó coi đó là chi tiết nền. Nó xứng đáng nằm ở dòng đầu tiên.

Vì sao phải tranh luận về thứ tự thành tựu của một người phụ nữ vừa qua đời? Vì cáo phó là bản thảo công khai cuối cùng của một đời người, và tiêu đề là phần mà công cụ tìm kiếm lưu lại. Ai gõ tên bà trong tuần này sẽ gặp bà qua một người khác, một ngôi sao điện ảnh hay một bộ phim truyền hình đã kết thúc từ nhiều thập kỷ trước. Trừ khi người viết quyết định khác đi.

Cáo phó về Toukie Smith thực sự nói gì

Các dữ kiện không có gì phải tranh cãi. Smith qua đời hôm thứ Tư, ngày 4 tháng 11, tại một bệnh viện ở New York sau điều mà các con bà gọi là “cuộc chiến dài và can đảm” với bệnh đa xơ cứng. Bà hưởng thọ 74 tuổi. Cặp song sinh báo tin qua The Hollywood Reporter hôm thứ Hai, ngày 9 tháng 11, và Los Angeles Times, Deadline, People cùng USA Today đều dựng bài dựa trên thông cáo đó.

Bà tên khai sinh là Doris Smith, chào đời tại Philadelphia ngày 25 tháng 9 năm 1952. Biệt danh do bà của bà đặt, như bà kể với Los Angeles Times năm 1990: nó “bắt nguồn từ một đĩa nhạc thiếu nhi về chiếc xe cứu hỏa nhỏ màu đỏ tràn đầy năng lượng. Tôi lúc nào cũng tràn đầy năng lượng.” Bà học tại Fashion Institute of Technology và bắt đầu làm người mẫu năm 1972. The Hollywood Reporter nhắc đến một chiến dịch quảng cáo cho Yves Saint Laurent cùng các trang ảnh trên Vogue, Ebony, Cosmopolitan, Redbook và Seventeen. Los Angeles Times bổ sung các hợp tác với Hubert de Givenchy, Chanel, Issey Miyake và Thierry Mugler. Năm 1978, Bloomingdale’s chọn bà là người mẫu của năm.

Truyền hình đến muộn hơn. Theo Deadline và Forbes, vai diễn đầu tiên của bà trên màn ảnh nằm trong ba tập phim Miami Vice năm 1987 và 1988: bà đóng Angie, trợ lý của nữ ca sĩ nhạc pop do Sheena Easton thủ vai. Sau đó là 227, bộ phim hài tình huống của Marla Gibbs, nơi bà đóng Eva Rawley, một nghệ sĩ dọn vào tòa nhà rồi trở thành người quản lý nó. Los Angeles Times lưu ý rằng bộ phim nổi bật nhờ cách khắc họa một gia đình da màu trung lưu. Tiếp theo là các phim điện ảnh, trong đó có Talkin’ Dirty After Dark, I Like It Like That, Joe’s Apartment và The Preacher’s Wife. Bà còn điều hành dịch vụ đặt tiệc Toukie’s Taste và một nhà hàng ở New York mang tên mình; theo Los Angeles Times, một phần doanh thu của nhà hàng được chuyển cho Smith Family Foundation.

Rồi đến mối quan hệ. Theo The Hollywood Reporter, bà và De Niro là bạn đời từ 1988 đến 1996. Cặp song sinh của họ được thụ tinh trong ống nghiệm và do một người mang thai hộ sinh ra năm 1995.

Willi Smith, phần các tiêu đề về Toukie Smith bỏ qua

Bài nào cũng nhắc đến anh trai bà. Hiếm bài để ông giữ một vai trò thật sự. Willi Smith sáng lập WilliWear và, theo lời Los Angeles Times, “đã tiên phong một phong cách vừa ngẫu hứng vừa dễ tiếp cận mà ông gọi là ‘street couture’.” Ông mất năm 1987, ở tuổi 39, vì biến chứng của AIDS. Times cho biết Toukie khởi nghiệp bằng việc làm mẫu cho ông, và trích lời bà về cách ông làm nghề: “Willi lúc nào cũng vui đùa với thời trang. Anh ấy có một năng lượng đặc biệt và thích giữ cho quần áo không quá nghiêm trọng. Anh ấy còn thiết kế hoàn toàn cho đại chúng.”

Chi tiết lẽ ra phải đứng đầu đến từ People, tờ báo đã tìm lại các cuộc phỏng vấn của bà với Los Angeles Times từ gần 40 năm trước. Smith nói bà mong mở một bảo tàng thời trang để trưng bày kho lưu trữ của mình. “Tôi có mọi thứ Willi may cho tôi, từ chiếc váy tốt nghiệp lớp sáu trở đi. Tôi giữ lại tất cả,” bà nói với Times. Đó không phải lời của một người mẫu chỉ ghé ngang phòng trưng bày của anh trai. Đó là lời của người canh giữ.

Các định chế đã nhận ra, dù tiêu đề tuần này thì không. Khi Cooper Hewitt, Smithsonian Design Museum tổ chức triển lãm Willi Smith: Street Couture, kéo dài từ tháng 3 năm 2020 đến tháng 10 năm 2021, phần ghi công cảm ơn gia đình, bạn bè và cộng sự của nhà thiết kế, và trong danh sách ấy có Norman Smith và Toukie Smith. Bảo tàng, nơi khẳng định Willi Smith “đã kết nối thời trang và văn hóa Mỹ” trong sự nghiệp hai mươi năm, còn lập một kho lưu trữ cộng đồng để thu thập giai thoại, ảnh cá nhân, kỷ vật và trang phục. Danh tiếng của ông giờ dựa chính vào loại tư liệu ấy: quần áo và ký ức do những người từng có mặt giữ lại.

Hãy đọc thông cáo của cặp song sinh với điều đó trong đầu. Họ viết rằng mẹ họ “đã cùng chia sẻ một di sản gia đình đáng nể, góp phần định hình thời trang và văn hóa Mỹ,” và “vẻ đẹp, sự duyên dáng cùng phong thái không thể nhầm lẫn của bà đã giúp mở đường cho nhiều thế hệ người mẫu và nhà thiết kế da màu trong ngành thời trang.” Đây là chuyện dòng dõi, không phải chuyện danh tiếng. Thông cáo đặt bà vào một mạch nối từ nhãn hiệu của anh trai đến những người mẫu và nhà thiết kế theo sau. Airyn còn đăng một dòng ngắn, riêng tư trên Instagram, được Los Angeles Times và Hello! đưa tin: “Con sẽ luôn yêu mẹ, mẹ ơi.”

Lý lẽ cho việc đặt Robert De Niro lên trước

Việc bênh vực tiêu đề De Niro không hề cay độc, và nó đáng được lắng nghe công bằng. Phần lớn độc giả ngoài giới thời trang và truyền hình cuối thập niên 1980 không biết tên bà. Một bài cáo phó về người không ai nhận ra sẽ không được đọc, và nêu tên người bạn đời nổi tiếng là cách nhanh nhất để cho công chúng biết bà là ai. Chính cặp song sinh cũng mang họ cha. Và Smith để lại cho người viết cáo phó rất ít chất liệu về đời tư. “Điều tuyệt vời của đời tư là nó riêng tư,” bà nói với Los Angeles Times năm 1990, như People nhắc lại.

Còn một cách nhìn công bằng hơn nữa. Báo chí chuyên ngành không thu bà lại thành cái bóng của người bạn đời. The Hollywood Reporter mở đầu bằng “người mẫu sàn diễn hàng đầu”, còn Los Angeles Times gọi bà là người mẫu kiêm diễn viên. Ngay cả Hello!, tờ có tiêu đề thẳng thừng nhất, cũng viết trong phần nội dung rằng “dù mối quan hệ với nam diễn viên của Tài xế taxi thu hút sự chú ý, Toukie đã gây dựng sự nghiệp thành công của riêng mình từ rất lâu trước khi họ thành đôi.”

Vì sao thứ tự trong cáo phó Toukie Smith lại quan trọng

Câu cuối ấy là toàn bộ vấn đề thu nhỏ. Hello! biết, và đã in ra, rằng sự nghiệp đến trước. Vậy mà tiêu đề vẫn đặt người bạn đời lên đầu. Thông tin nằm sẵn trong mọi bài. Thứ tự là một lựa chọn, vì tìm kiếm và lượt bấm.

Thứ tự ấy có cái giá của nó. Một tiêu đề xếp Toukie Smith vào ngăn De Niro nói với độc giả rằng đời bà đáng chú ý vì người bà yêu. Một tiêu đề xếp bà vào ngăn 227 thì ngụ ý bà quan trọng nhờ một vai diễn mà, theo Deadline, chỉ kéo dài khoảng hai chục tập. Không tiêu đề nào cho độc giả biết bà thuộc gia đình đứng sau WilliWear, hay bà đã dành hàng chục năm giữ gìn những bộ quần áo ấy.

Lý lẽ về đời tư cũng có thể lật ngược. Smith giữ kín chuyện tình cảm. Bà không giữ kín công trình của anh trai. Bà nói về nó trong các cuộc phỏng vấn và góp ý cho một triển lãm bảo tàng dựng lên từ chính công trình đó. Nếu cáo phó nên tôn trọng những gì nhân vật tự chọn công khai, thì tủ quần áo có lý do được nhắc trước hơn chuyện tình.

Chuyện này không cần kẻ phản diện. Công cụ tìm kiếm ưu tiên cái tên lớn hơn, nên những phụ nữ từng làm việc bên cạnh đàn ông nổi tiếng bị lập chỉ mục theo tên những người đàn ông ấy khi họ qua đời. Cách sửa không phải là giấu cái tên nổi tiếng. Mà là chuyển nó xuống vế thứ hai, để chính công việc của nhân vật gánh vế đầu. Với Smith, gia đình bà đã viết sẵn vế đầu ấy: một người mẫu đã góp phần mở cửa cho người mẫu và nhà thiết kế da màu, và là người gìn giữ quần áo của Willi Smith.

Hồ sơ xác nhận gì về Toukie Smith, và còn bỏ ngỏ điều gì

Đã xác nhận: Theo các con bà, Toukie Smith qua đời ngày 4 tháng 11, hưởng thọ 74 tuổi, sau thời gian dài chống chọi với bệnh đa xơ cứng. Bà bắt đầu làm người mẫu năm 1972; theo The Hollywood Reporter, năm 1978 bà được Bloomingdale’s chọn là người mẫu của năm. Bà đóng vai Eva Rawley trong 227 và là bạn đời của De Niro từ 1988 đến 1996. Cooper Hewitt ghi tên bà trong số những người có sự hỗ trợ giúp triển lãm Willi Smith thành hiện thực. Los Angeles Times cho biết bà để lại cặp song sinh, người anh em trai Norman Smith-Harllee và cháu trai Eliazar Smith-Harllee.

Vẫn còn bỏ ngỏ: Các báo không thống nhất về quãng thời gian bà góp mặt trong 227. The Hollywood Reporter nói bà xuất hiện định kỳ trong hai mùa cuối, Deadline nói bà được nâng lên diễn viên chính thức ở mùa cuối cùng, còn Forbes đếm được 23 tập. Los Angeles Times gọi danh hiệu của Bloomingdale’s là “Bloomingdale’s Favorite Model”, tức người mẫu được yêu thích nhất của Bloomingdale’s, chứ không phải người mẫu của năm. Và không bài cáo phó nào cho biết bảo tàng thời trang bà từng mong muốn có thành hình hay không, hay những bộ quần áo Willi may cho bà giờ nằm ở đâu. Đó là câu hỏi mà các bài cáo phó lẽ ra phải đặt ra đầu tiên.

Thẻ: Robert De Niro, cáo phó, Cooper Hewitt, Toukie Smith, Willi Smith, WilliWear