Bản sao AO3 bán fanfic thành sách nói AI, sập sau 2.000 yêu cầu gỡ bỏ

Archive of Our Own, thư viện do người hâm mộ vận hành, nơi hàng triệu người đăng và đọc truyện fan fiction, đã ngừng hoạt động sau một sự cố bảo mật buộc đơn vị điều hành phải rút hệ thống khỏi mạng. Trong khoảng trống đó, ao3.life xuất hiện: một trang nhái được dựng bằng các tác nhân AI, đăng lại truyện trong kho lưu trữ mà không xin phép tác giả, rồi bán sách nói do máy đọc. Trang này tồn tại khoảng một ngày trước khi chính những người viết ra các câu chuyện ấy khiến nó chìm nghỉm dưới hàng loạt yêu cầu gỡ bỏ.

Cái kết gần như khôi hài. Nhưng cách thức dẫn đến nó thì không. Một người dùng công cụ AI giá rẻ sao chép thành quả của cả một cộng đồng, khoác lên đó mô hình kinh doanh mà cộng đồng ấy cấm đoán, rồi đẩy trách nhiệm lên tiếng phản đối sang chính các tác giả — đúng vào lúc nơi duy nhất họ có thể dùng để chứng minh quyền tác giả lại không thể truy cập.

Theo 404 Media, người tạo ra trang web cho biết nội dung được thu thập bằng “một đội quân tác nhân AI điều khiển 40 máy ảo”, rà quét internet để tìm các ổ lưu trữ, bản sao do công cụ quét tạo ra và những bản sao khác của tác phẩm trên AO3. Độc giả có thể tải truyện dưới dạng tệp EPUB hoặc nghe sách nói do AI tạo ra; dịch vụ này bắt đầu tính phí sau ba phút đầu tiên. Một trang có tiêu đề “Authors get paid here” hứa trả cho người viết 91% lợi nhuận, 9% còn lại dùng cho “khâu đọc truyện và xử lý”. Theo thống kê của Fanlore, wiki dành cho người hâm mộ được The Mary Sue dẫn lại, trang web lưu trữ 15.831.236 tác phẩm trước khi ngừng hoạt động.

Kotaku đưa tin các tác giả phát hiện những phiên bản cũ của truyện mình trên trang, cùng cả những tác phẩm họ đã xóa hoặc chuyển sang chế độ riêng tư. Một số người cho biết tính năng khóa kho lưu trữ của AO3 — vốn ẩn truyện với những ai chưa đăng nhập — cũng chẳng có tác dụng. Để nhận tiền hoặc yêu cầu gỡ truyện, ao3.life đề nghị tác giả gửi email từ địa chỉ gắn với tài khoản AO3 hoặc để lại lời nhắn trên hồ sơ AO3; nhưng khi AO3 ngừng hoạt động, họ không thể làm cách nào trong hai cách đó. Nhiều người dùng cảnh báo quy trình này có vẻ nhằm thu thập danh tính tác giả, còn Kotaku khuyên độc giả tuyệt đối không gửi email cho trang web.

Tiền bạc mới là điều khiến cộng đồng người hâm mộ lo ngại nhất. AO3 cấm tác giả kiếm tiền từ tác phẩm của mình, thậm chí cấm cả việc dẫn liên kết đến trang thanh toán; fan fiction tồn tại suốt nhiều thập kỷ trong vùng xám pháp lý một phần vì không ai đem bán chúng. Như The Mary Sue lập luận, việc một người xa lạ thu phí để bán sách nói chuyển thể từ tác phẩm của người hâm mộ sẽ khiến các công ty sở hữu những nhân vật nguyên tác có lý do để chú ý đến một không gian vốn an toàn nhờ không hoạt động vì mục đích thương mại.

Sức ép phát huy tác dụng nhanh hơn cả luật sư. Organization for Transformative Works, tổ chức phi lợi nhuận đứng sau AO3, nói với những người dùng báo cáo trang nhái rằng họ đang hành động, nhưng đề nghị mọi người kiên nhẫn “vì hệ thống pháp luật chậm hơn rất nhiều so với đời sống trên mạng”, theo nội dung một thông báo được các điều phối viên của subreddit AO3 chia sẻ lại. Trước khi những biện pháp ấy được triển khai, người tạo trang đã thay thế nó bằng một lời xin lỗi. “Trong thời gian trang hoạt động, tôi đã tiếp nhận hơn 2.000 yêu cầu gỡ bỏ”, người này viết, đồng thời cho biết trang thu hút 126.592 người dùng riêng biệt trong 24 giờ đầu tiên và tiêu tốn hàng terabyte băng thông; sách nói được tạo ra để trang trải hóa đơn máy chủ. “Tôi bán được khoảng 11 cuốn sách nói, nếu điều đó có thể an ủi mọi người.”

Lời nhắn được ký tên bởi một người tự nhận là 17 tuổi, đến từ Ấn Độ. Người này nói dữ liệu đến từ các bản sao công khai được thu thập bằng công cụ quét, đồng thời khẳng định mình không liên quan đến AO3, OTW hay bất kỳ ai đã xâm nhập kho lưu trữ. Theo lời nhắn, một cuộc khảo sát trên trang cho kết quả gần như chia đều: 3.184 khách truy cập nói trang web khiến họ vui, còn 3.057 người nói điều ngược lại.

Đóng một trang web không thể thu hồi những bản sao đã phát tán. The Mary Sue thống kê những kho lưu trữ khác được dựng từ nội dung AO3, trong đó có fanfic.party, tự nhận lưu trữ hơn 13,4 triệu tác phẩm và mô tả mình là bản sao lưu phi lợi nhuận tạm thời, sẽ không bao giờ dùng để huấn luyện AI; và blk archive, tự nhận có hơn 13 triệu tác phẩm của 1,8 triệu tác giả. Cả hai đều đưa ra cùng một cách xử lý: tự tìm truyện của mình rồi yêu cầu gỡ bỏ. Cách làm ấy đảo ngược nguyên tắc đồng thuận, buộc tác giả phải lần lượt kiểm soát danh sách các trang sao chép ngày càng dài, mỗi lần một email. Việc gỡ bỏ cũng không cho biết các tệp bị thu thập đã được chuyển đến đâu trước khi trang web đóng cửa.

Chính AO3 vẫn chưa hoạt động trở lại. Kho lưu trữ ngừng hoạt động để bảo trì vào ngày 29 tháng 10, sau đó OTW công bố xảy ra sự cố bảo mật. Tổ chức này cho biết không tác phẩm, dấu trang hay lượt kudos nào bị xóa. OTW không cho rằng cơ sở dữ liệu người dùng đã bị đánh cắp, nhưng cũng không thể loại trừ khả năng đó; cơ sở dữ liệu có thể chứa tên người dùng, địa chỉ email, địa chỉ IP và mật khẩu đã được băm. Vì vậy, OTW khuyên bất kỳ ai từng dùng lại mật khẩu AO3 ở nơi khác hãy đổi mật khẩu. AO3 lưu trữ gần 18,5 triệu tác phẩm.

OTW ước tính sẽ mất khoảng hai tuần để khôi phục kho lưu trữ, nhưng quá trình này có thể kéo dài đến bốn tuần, tức AO3 có thể trở lại vào khoảng giữa đến cuối tháng 11. Tổ chức hy vọng có thể mở lại sớm hơn trong trạng thái hạn chế, có thể chỉ cho phép đọc, dù nhiều khả năng hệ thống sẽ còn phải ngừng hoạt động thêm trong lúc việc sửa chữa tiếp tục. Cho đến khi đó, tác giả không thể bật tính năng khóa kho lưu trữ vốn nhằm ngăn các công cụ quét lấy truyện của họ; mỗi tuần AO3 tiếp tục ngoại tuyến cũng đồng nghĩa các bản sao có thêm thời gian lan rộng, trong khi tác giả có ít thời gian hơn để tìm ra chúng.

Thẻ: trí tuệ nhân tạo, AO3, ao3.life, Archive of Our Own, fanfic, Organization for Transformative Works