Trung Quốc chặn thương vụ SoftBank mua mảng robot của ABB vì lo ngại dữ liệu nhà máy

Trung Quốc đã ngăn SoftBank mua mảng robot của ABB tại nước này. Theo thông tin Financial Times đưa ra về lý do đằng sau quyết định, mối lo ngại không liên quan nhiều đến thị phần. Cơ quan hoạch định kinh tế của Bắc Kinh không muốn dữ liệu do robot công nghiệp thu thập trên các dây chuyền lắp ráp ở Trung Quốc được đưa sang Nhật Bản, nơi dữ liệu có thể được dùng để huấn luyện các mô hình trí tuệ nhân tạo, trong đó có những mô hình của OpenAI — công ty mà SoftBank là một nhà đầu tư lớn.

Điều đó biến một cánh tay robot trong nhà máy — loại máy hàn thân xe và đóng gói thiết bị điện tử — thành thứ mà giờ đây nhà nước Trung Quốc bảo vệ chẳng khác gì chip bán dẫn. Với những người chế tạo, bảo dưỡng các cỗ máy này ở Trung Quốc, cũng như các nhà sản xuất mua chúng, phán quyết đặt ra một câu hỏi mà hợp đồng mua bán không thể tự giải quyết: ai sở hữu những gì robot học được trong quá trình làm việc?

Tập đoàn kỹ thuật Thụy Sĩ–Thụy Điển ABB cho biết SoftBank thông báo rằng Văn phòng Cơ chế Công tác Rà soát An ninh Đầu tư Nước ngoài của Trung Quốc đã cấm thương vụ mua lại mảng ABB Robotics tại nước này. Tập đoàn của Tôn Chính Nghĩa (Masayoshi Son) đồng ý mua toàn bộ bộ phận này vào năm ngoái với giá trị doanh nghiệp 5,375 tỷ USD, sau khi ABB từ bỏ kế hoạch tách đơn vị thành một công ty niêm yết độc lập. Mảng robot đạt doanh thu khoảng 2,3 tỷ USD trong năm 2024 và có khoảng 7.000 nhân viên trên toàn cầu. Ông Tôn Chính Nghĩa từng mô tả mảng này là phần cứng cốt lõi của thứ ông gọi là AI vật lý.

Trung Quốc là thị trường lớn nhất của đơn vị này, và xét trên thực tế, phần lớn hoạt động của mảng đã là của Trung Quốc, chỉ khác ở quyền sở hữu. Hơn 90% số robot ABB bán cho khách hàng Trung Quốc được sản xuất tại nước này; nhiều sản phẩm ra đời ở nhà máy trị giá 150 triệu USD tại quận Phố Đông, Thượng Hải. Chính quyền thành phố đã hỗ trợ ABB xây dựng nhà máy, nơi bắt đầu hoạt động vào năm 2022. ABB có khoảng 12.700 nhân viên tại Trung Quốc, tính trên toàn bộ các mảng kinh doanh. Theo Financial Times, cuộc rà soát của Ủy ban Cải cách và Phát triển Quốc gia đã xem xét chi tiết các chuỗi cung ứng của ABB ở Trung Quốc, đồng thời yêu cầu một phần năng lực sản xuất của đơn vị phải được duy trì tại nước này.

Lệnh cấm khiến bên mua bất ngờ. Thương vụ đã vượt qua vòng rà soát cạnh tranh của Trung Quốc hồi tháng Hai, và những người thân cận với SoftBank cho rằng vòng rà soát an ninh riêng biệt cũng sẽ được thông qua cho đến tận tuần trước. SoftBank hiện tìm cách xác định điều gì đã trục trặc và liệu tập đoàn có thể nộp hồ sơ lại hay không, trong khi ABB cho biết hai bên vẫn duy trì đối thoại chặt chẽ và đang cùng xử lý thương vụ trên tinh thần xây dựng.

Nhiều điều vẫn chưa rõ. Cách diễn đạt của ABB chỉ đề cập đến hoạt động kinh doanh tại Trung Quốc, và cả hai công ty đều chưa cho biết SoftBank có thể mua phần còn lại của mảng này mà không có thị trường lớn nhất của nó hay không, hoặc một thương vụ thu hẹp như vậy liệu còn đáng giá theo mức giá đã thỏa thuận. Bắc Kinh chưa công khai đưa ra bằng chứng cho thấy thương vụ sẽ khiến dữ liệu được chuyển ra nước ngoài hoặc gây tổn hại đến an ninh quốc gia. Quyết định này cũng gợi lại lập luận mà giới chức Trung Quốc bác bỏ khi Washington đưa ra: tháng trước, Bộ Thương mại Trung Quốc cáo buộc Mỹ diễn giải quá rộng khái niệm an ninh quốc gia trong các biện pháp hạn chế đầu tư công nghệ ra nước ngoài được đề xuất. Hồi tháng Tư, nhà chức trách Trung Quốc cũng ngăn Meta mua Manus, một công ty khởi nghiệp AI thành lập tại Trung Quốc rồi chuyển sang Singapore, trong thương vụ trị giá khoảng 2 tỷ USD.

Với khách hàng của ABB, trong đó có các hãng sản xuất ô tô và nhà máy lắp ráp thiết bị điện tử, hiện chưa có gì thay đổi trên sàn nhà máy, bởi thương vụ chưa hoàn tất và ABB vẫn sở hữu nhà máy ở Thượng Hải. Lệnh cấm chỉ áp dụng tại Trung Quốc. Quyết định này không ảnh hưởng đến những khách hàng mua robot ABB ở châu Âu, châu Mỹ và phần còn lại của châu Á, dù chủ sở hữu tương lai của nhà cung cấp này hiện chưa rõ.

Thương vụ dự kiến hoàn tất vào khoảng giữa đến cuối năm 2026, nhưng giờ đây có vẻ khó giữ đúng tiến độ. SoftBank sẽ công bố kết quả kinh doanh sáu tháng tính đến tháng Chín vào ngày 10 tháng 11; đây là thời điểm đầu tiên theo lịch để tập đoàn cho biết sẽ nộp hồ sơ lại, tái cấu trúc thương vụ hay rút lui.

Tôn Chính Nghĩa muốn có những cánh tay robot. Bắc Kinh đã quyết định rằng những gì chúng học được trên các dây chuyền sản xuất ở Trung Quốc phải ở lại Trung Quốc.

Thẻ: Trung Quốc, mua bán sáp nhập, ABB, Masayoshi Son, robot công nghiệp, SoftBank