Cơ quan thuế Hà Lan bỏ Microsoft 365, chuyển email về máy chủ của chính mình

Cơ quan thuế Hà Lan đã từ bỏ kế hoạch chuyển sang bộ ứng dụng văn phòng đám mây của Microsoft, thay vào đó sẽ vận hành email, lịch và các công cụ văn phòng trên những máy chủ do mình sở hữu hoặc kiểm soát, với sự hỗ trợ của phần mềm mã nguồn mở châu Âu. Cơ quan thuế Belastingdienst, cùng với cơ quan hải quan Hà Lan và đơn vị chi trả trợ cấp, vốn dự kiến làm việc trên đám mây công cộng của Microsoft, sử dụng Outlook, Teams và các ứng dụng Office trực tuyến. Giờ đây, cơ quan lưu giữ hồ sơ tài chính của mọi người nộp thuế ở Hà Lan đang đưa các hoạt động đó trở lại phần cứng của mình.

Nguyên nhân trực tiếp là kết luận của cơ quan giám sát công nghệ thông tin thuộc chính phủ. Hội đồng Tư vấn Đánh giá ICT kết luận rằng thiết kế sử dụng đám mây công cộng “chưa đáp ứng yêu cầu về an toàn thông tin, xử lý thông tin và khả năng thích ứng trong tương lai”, theo The Register. Danh sách vấn đề của hội đồng giống như một bảng kiểm mà bất kỳ tổ chức nào dùng đám mây của Microsoft cũng có thể tự rà soát: tài liệu mật được xử lý qua các máy chủ ở Mỹ, đồng thời Microsoft sử dụng phương thức mã hóa tiêu chuẩn thay vì Double Key Encryption, lựa chọn cho phép khách hàng nắm giữ một trong hai khóa.

Hội đồng cũng phát hiện rằng các cuộc gọi Teams giữa hai người mặc định không được mã hóa đầu cuối, còn cuộc gọi nhóm thì hoàn toàn không thể được mã hóa theo cách đó. Trên hết là vấn đề phụ thuộc vào nhà cung cấp: chỉ có một nhà cung cấp Mỹ và không có phương án rút lui nếu cơ quan thuế cần chấm dứt sử dụng dịch vụ. Các nhà lập pháp Hà Lan trước đó đã lập luận rằng dựa vào một nhà cung cấp duy nhất của Mỹ khiến một chức năng cốt lõi của nhà nước gặp rủi ro, bởi luật Mỹ có thể buộc các công ty Mỹ giao nộp dữ liệu, bất kể dữ liệu được lưu ở đâu.

Cho đến gần đây, cơ quan thuế vẫn khẳng định một phương án thay thế bảo đảm chủ quyền “không thực tế hoặc khả thi”. Theo Quốc vụ khanh phụ trách tài chính Eelco Eerenberg, điều thay đổi là năng lực: Belastingdienst đã mở rộng các trung tâm dữ liệu của mình đủ để tự lưu trữ phần mềm. Để hạn chế chi phí, cơ quan này sẽ tận dụng các giấy phép hiện có bất cứ khi nào có thể, đồng thời làm theo khuyến nghị của hội đồng là lựa chọn công cụ theo từng chức năng, thay vì mua trọn một bộ sản phẩm từ một nhà cung cấp.

Kế hoạch vẫn còn những điểm chưa được giải quyết. Chính phủ chưa nêu tên sản phẩm nào, vì vậy “mã nguồn mở châu Âu” hiện mới chỉ là định hướng chứ chưa phải lựa chọn cụ thể. Một số tính năng quản lý hồ sơ có sẵn trong Microsoft 365 không có phiên bản tương đương cài đặt tại chỗ, và cơ quan này vẫn đang tìm cách thay thế chúng. Theo The Register, khoảng 5.000 trong tổng số 47.500 nhân viên làm việc trong các lĩnh vực thuế, hải quan và trợ cấp đã chuyển lên đám mây; chưa có ai đưa ra con số về chi phí đảo ngược quyết định. Những đánh giá ban đầu về các giải pháp thay thế của châu Âu cũng chưa đồng nhất: Politico đưa tin một nhân viên Ủy ban châu Âu đã chỉ trích gay gắt đối thủ của Teams là Element trên một diễn đàn nhắn tin nội bộ.

Microsoft từ chối bình luận. Các nhà cung cấp được hưởng lợi từ quyết định này thì lên tiếng nhanh hơn. Giám đốc điều hành Nextcloud Frank Karlitschek hoan nghênh quyết định, cho biết công ty ông đã bổ sung hơn hai triệu tài khoản sử dụng không gian làm việc bảo đảm chủ quyền trong năm ngoái. Trong khi đó, Giám đốc điều hành Element Matthew Hodgson mô tả phản hồi của khách hàng là “chỉ tích cực và mang tính xây dựng”, đồng thời nói rằng có thể dự đoán sẽ có một số người dùng phản đối vì không thích thay đổi.

Ngoài Hà Lan, quyết định này có ý nghĩa như một tiền lệ hơn là một dự án công nghệ thông tin. Cơ quan thuế thuộc nhóm những đơn vị ngại rủi ro nhất trong bộ máy nhà nước, và nay một cơ quan như vậy đã chính thức ghi nhận rằng một bộ dịch vụ đám mây phổ biến của Mỹ không vượt qua đánh giá an ninh. Những điểm yếu mà hội đồng nêu ra không phải là các thiết lập hiếm gặp. Mã hóa mặc định, cuộc gọi Teams và hợp đồng chỉ có một nhà cung cấp là những gì hầu hết tổ chức nhận được khi đăng ký Microsoft 365; trong khi đó, phần lớn cơ quan công quyền Hà Lan vẫn đang sử dụng đám mây của Microsoft.

Email và lịch sẽ được chuyển sang máy chủ riêng của cơ quan thuế trước tiên, vào năm 2027. Các công cụ mã nguồn mở châu Âu phục vụ lưu trữ cá nhân và cộng tác sẽ được triển khai sau đó, trong năm 2027 và 2028; Hạ viện sẽ nhận được lộ trình chi tiết trong quý I năm 2027. Eerenberg đã trình bày kế hoạch trong một bức thư gửi quốc hội ngày 6 tháng 10, nhằm trả lời các câu hỏi của nghị sĩ.

Thử thách thực sự đầu tiên sẽ nằm ở hộp thư đến: buổi sáng hàng chục nghìn nhân viên thuế, hải quan và trợ cấp mở email trên những máy chủ do nhà nước Hà Lan kiểm soát, rồi hoặc chẳng nhận ra điều gì khác biệt, hoặc nhận ra tất cả.

Thẻ: microsoft, Microsoft 365, Belastingdienst, chủ quyền số, Element, Nextcloud