Bồ Đào Nha đến World Cup với một lời tạm biệt trên vai — và họ tin chính nó giữ họ đứng vững

Khi Roberto Martínez đọc danh sách dự World Cup này, ông không dừng ở con số mà mọi huấn luyện viên khác đều dừng lại. Ông gọi tên hai mươi sáu cầu thủ, rồi gọi thêm một người nữa, và người thêm vào ấy không phải một cầu thủ sẽ chạm bóng vào mùa hè này. Diogo Jota qua đời trong một tai nạn xe hơi trước sinh nhật thứ hai mươi chín, và thay vì lấp chỗ của anh hay lặng lẽ bỏ qua, Bồ Đào Nha quyết định mang anh theo. Hai mươi bảy, Martínez nói: hai mươi bảy cộng một. Cái cộng một ấy là một người sẽ không thi đấu một phút nào của giải, và anh có thể hóa ra là cái tên quan trọng nhất trong danh sách.

Đó là hình hài kỳ lạ của Bồ Đào Nha lần này. Họ lẽ ra có thể đi nhẹ nhõm. Đây là cỗ máy trẻ nghiêm túc nhất của giải, một đội tuyển rốt cuộc đã biến một thập kỷ tài năng thành thứ có thể nắm trong tay, vậy mà họ lại đến với nhiều sức nặng hơn bất kỳ ai khác trong nhánh đấu chọn gánh. Một chỗ trống trong phòng thay đồ. Một lời tạm biệt trên băng đội trưởng. Phần lớn các đội dành cả kỳ World Cup để cố trút bỏ áp lực. Bồ Đào Nha dành cả mùa xuân để cố tình gom nó lại.

Đội bóng đã học cách thắng những trận căng thẳng

Suốt gần mười năm, Bồ Đào Nha là kiểu giỏi gây ức chế nhất. Họ sản sinh ra những cầu thủ không ai khác sản sinh nổi rồi lại thua những trận mà một đội tài năng đến thế không nên thua: bị loại bởi những đối thủ họ đã áp đảo, gục ngã đúng vào những khoảnh khắc mà đẳng cấp lẽ ra phải định đoạt. Tài năng chưa bao giờ bị nghi ngờ. Thần kinh thì có. Đó là một đội mà bạn xem họ chơi tuyệt vời trong tám mươi phút rồi tìm ra cách thua trong mười phút cuối.

Rồi, ở chung kết Nations League, họ gặp Tây Ban Nha — đội kiểm soát hay nhất thế giới —, hai lần bị dẫn trước, hai lần gỡ hòa, và bước tới chấm phạt đền. Đó là tình huống Bồ Đào Nha đã thất bại suốt một thập kỷ: không có thế cầm bóng để ẩn nấp, không có hệ thống để tin cậy, chỉ có quãng đường đi bộ dài nhất của môn thể thao này và một thủ môn chờ làm bẽ mặt bạn. Họ ghi mọi quả luân lưu họ sút. Diogo Costa cản phá quả quan trọng nhất. Họ trở thành đội tuyển đầu tiên hai lần vô địch danh hiệu ấy, và quan trọng hơn nhiều, họ làm được điều đó bằng cách vượt qua bài kiểm tra duy nhất mà cả lịch sử của họ bảo rằng họ sẽ trượt. Đội bóng luôn chớp mắt, lần này, đã không cụp mắt xuống.

Ý tưởng của Martínez và bộ xương sống gánh nó

Martínez đã lặng lẽ tàn nhẫn trong việc biến một nhúm cái tên thành một cấu trúc. Thứ ông cho chơi được dựng lên để kiểm soát bóng mà không phải lòng nó: cầm bóng như một cách bóp nghẹt trận đấu, chứ không phải tô điểm nó. Tuyến giữa là phần hay nhất của đội và có lẽ hay nhất giải. Vitinha định nhịp như một tay trống định nhịp cho ban nhạc, lùi sâu để khởi đầu mọi thứ và đến muộn để kết thúc một phần. Bên cạnh anh, João Neves nuốt từng mét ở cái tuổi mà phần lớn vẫn còn được giữ gìn, còn Bruno Fernandes đẩy cả guồng máy về phía trước bằng đường chuyền xuyên tuyến biến một pha giữ bóng thành một cơ hội chỉ trong một động tác.

Hai biên thuộc về những người trẻ và những kẻ không biết sợ. Nuno Mendes đã trở thành hậu vệ trái toàn diện nhất thế giới, một hậu vệ tấn công như tiền vệ cánh và lùi về như vận động viên chạy nước rút. Rafael Leão lao vào hàng thủ với sải chân dài, đánh lừa, trông uể oải cho đến khi anh đã vượt qua bạn. Bernardo Silva chạy những cây số thầm lặng để người khác tỏa sáng. Phía sau, Rúben Dias tổ chức hàng phòng ngự như một đốc công điều hành công trường: lớn tiếng, không ngừng nghỉ và không khoan nhượng với bất kỳ ai lơ là. Đây không phải một đội ngồi chờ một người duy nhất cứu rỗi. Đó là một cấu trúc, và là một cấu trúc sâu.

Người đàn ông bốn mươi mốt tuổi ở phía trước

Vậy mà một người vẫn đứng phía trước, vì anh đã đứng phía trước suốt hai thập kỷ và không định bước sang một bên lúc này. Cristiano Ronaldo đến kỳ World Cup thứ sáu ở tuổi bốn mươi mốt, một kỷ lục chưa người đàn ông nào chạm tới, và cám dỗ là viết về anh đã từng là ai. Như thế là bỏ lỡ điều thú vị hơn: cái giá của việc vẫn còn ở đây. Anh đã sắp xếp lại cả một sự nghiệp quanh sự từ chối dừng lại — những buổi tập không ai thấy, cơ thể được quản lý như một tài sản, cơn đói lẽ ra đã tắt từ một thập kỷ trước mà bằng cách nào đó vẫn chưa tắt. Anh không còn là người nhanh nhất ngay cả trong đội mình, anh biết điều đó, và anh vẫn cứ tiếp tục trở lại. Dù giải đấu này cho anh điều gì, đó sẽ là giải cuối. Anh chơi nó như một người đã quyết rằng cái kết duy nhất chấp nhận được là cái kết Bồ Đào Nha chưa từng có.

Sức nặng như nhiên liệu

Rồi còn có phần mà không tấm bảng chiến thuật nào vẽ ra được. Mất Jota đã xuyên qua tập thể này theo một cách không hiện lên trong đội hình xuất phát. Martínez chọn không quản lý nỗi đau từ xa, mà gấp nó vào chính lý do đội bóng có mặt ở đó: tinh thần, tấm gương, chuẩn mực mà cầu thủ ấy đã đặt ra, được mang tiếp như cái cộng một. Đó là một rủi ro. Nỗi đau có thể nâng đỡ một phòng thay đồ hoặc đè lên nó như một phiến đá. Nhưng Bồ Đào Nha đã quyết rằng chỗ trống không phải vết thương cần che chắn, mà là một mục đích để thi đấu. Một đội thắng vì một người không thể thua cùng họ thì khó bị bẻ gãy hơn ở phút bảy mươi lăm. Đó là canh bạc.

Chặng đường

Lá thăm có thể vượt qua. Bồ Đào Nha mở màn bảng K gặp Cộng hòa Dân chủ Congo ở Houston, trở lại chính sân vận động ấy để đối đầu Uzbekistan, và khép lại với Colombia ở Miami. Colombia là phép thử thật sự trong ba đội: nhanh, mạnh mẽ, được huấn luyện tốt, kiểu đối thủ sẽ không trao bóng cho Bồ Đào Nha để mặc họ kiểm soát. Hai đội còn lại lẽ ra phải bị một tập thể có chiều sâu thế này đánh bại, dù một kỳ World Cup luôn chuyên trừng phạt chữ “lẽ ra”. Thắng bảng và giải đấu thật sự bắt đầu, nơi đối thủ thôi nhường bóng và bắt đầu tranh từng mét, và nơi sớm muộn gì thường vẫn có người phải bước tới chấm phạt đền lần nữa.

Đó là nơi Bồ Đào Nha này sẽ được đo lường. Họ có những cầu thủ; họ luôn có những cầu thủ. Điều mới mẻ là, lần đầu tiên sau rất lâu, họ có bằng chứng rằng họ giữ được thần kinh khi trận đấu thu lại còn một cú sút và một hơi thở. Họ mang một lời tạm biệt và một người bạn vắng mặt vào tháng khắc nghiệt nhất của môn thể thao này, và họ đã quyết rằng sức nặng không phải bài toán cần giải mà là lý do để thắng. Đội bóng luôn lên đường với nhiều tài năng nhất rốt cuộc đã chọn lên đường với nhiều điều để thi đấu vì nó nhất. Chúng ta sắp biết thứ nào trong hai thứ ấy giành được các danh hiệu.