Bill Gates: “AI sẽ là công cụ san bằng vĩ đại nhất từng được phát minh, hoặc là nguồn gốc bất công tồi tệ nhất”

Trong suốt một thập kỷ, Bill Gates là người lạc quan nhất về trí tuệ nhân tạo — người đàn ông coi mọi bước nhảy vọt là một lợi ích ròng và bảo phần còn lại của chúng ta hãy thư giãn. Đó là lý do khiến nhận định mới nhất của ông có sức nặng như vậy. Nhà đồng sáng lập Microsoft không còn chỉ bán mặt tích cực nữa; ông đang vạch một đường thẳng ngay giữa công nghệ mà chính ông đã giúp trở nên tất yếu.

“AI sẽ là công cụ cân bằng vĩ đại nhất từng được phát minh, hoặc là nguồn gốc tồi tệ nhất của bất công,”

Câu nói này trích từ bài luận mới của Gates về kỷ nguyên AI, được The Verge đưa tin, và đáng chú ý là nó thuộc thể loại câu nào. Đó không phải một dự báo. Đó là một ngã rẽ.

Một câu “hoặc là/hoặc là” trông có vẻ giống một dự đoán, nhưng thực chất nó là sự thừa nhận rằng kết quả vẫn chưa được định đoạt — và rằng thứ gì đó khác ngoài bản thân công nghệ sẽ quyết định nó. Các mô hình không tự phân phối lợi ích của chúng. Việc AI cân bằng hay củng cố bất bình đẳng phụ thuộc vào ai sở hữu sức mạnh tính toán, ai nắm bắt năng suất mà nó giải phóng, và liệu những rào chắn mà Gates ám chỉ có bao giờ được xây dựng hay không. Không điều nào trong số đó là thuộc tính của thuật toán. Đó là những lựa chọn về quyền lực.

Gates hiểu điều này hơn hầu hết mọi người, đó là lý do thứ hai khiến câu nói có trọng lượng. Ông không xây dựng một tổ chức từ thiện; ông đã xây dựng thế độc quyền định hình kỷ nguyên máy tính trước đây, và ông đã chứng kiến cách các thiết lập mặc định cứng lại thành lợi thế vĩnh viễn. Khi ông nói AI có thể trở thành “nguồn gốc tồi tệ nhất của bất công,” ông đang mô tả một cơ chế mà ông đã vận hành từ bên trong — một công nghệ đa năng, thuộc về một số ít người, âm thầm đặt ra những điều kiện mà tất cả những người khác phải sống trong đó.

Bài luận có vẻ ảm đạm theo cách mà các bài viết năm 2023 của ông không có, và dấu hiệu nằm ở những gì ông thừa nhận. Ông thừa nhận, một cách thẳng thắn, rằng “không có kế hoạch nào để giảm nhẹ sự gia nhập vào kỷ nguyên AI” — rằng các nhà lãnh đạo và thể chế không đối mặt với quá trình chuyển đổi với bất kỳ mức độ nghiêm túc nào mà nó đòi hỏi. Giải pháp do chính ông đề xuất, một hạng mục công việc “Dành riêng cho Con người” được ngăn cách khỏi tự động hóa, đi kèm với những câu hỏi chưa có lời giải về thực thi: ai chỉ định chúng, ai giám sát chúng, điều gì ngăn bức tường đó đơn giản bị xóa bỏ bởi giá cả. Nó đọc giống một dấu hiệu cho thấy có ít giàn giáo tồn tại hơn là một giải pháp.

Khoảng trống đó mới là câu chuyện thực sự. Mối nguy hiểm mà Gates nêu tên không phải là AI trở nên độc ác; mà là giai đoạn hỗn loạn ở giữa — những năm tháng công việc tái cấu trúc nhanh hơn con người có thể đào tạo lại, khi những nấc thang đầu vào biến mất đối với người trẻ, khi những công cụ trao quyền cũng đồng thời trang bị cho kẻ lừa đảo — đến mà không có ai cầm lái. Kết quả “cân bằng” không phải là thiết lập mặc định. Đó là con đường khó khăn hơn, và nó chỉ xảy ra nếu ai đó cố tình xây dựng theo hướng đó.

Đó là lý do tại sao câu nói này đọc giống một nhiệm vụ hơn là một lời tiên tri. Phần “hoặc là” thứ nhất sẽ tự lo liệu. Phần “hoặc là” thứ hai là phần chúng ta vẫn còn quyền quyết định — và, theo lời chính Gates, chưa ai bắt đầu cả.

Thẻ: microsoft, Bill Gates, AI regulation, AI risks