Alif Hilal và ‘cuộc cách mạng’: có thật, nhưng không nằm ở nơi người ta tung hô

Từ khóa gắn liền với Alif Hilal mùa này là cách mạng. Một bài chân dung hào nhoáng trên S Moda của El País tôn bà lên làm chúa tể của một “đế chế mê sảng.” Các liên hoan âm nhạc xếp bà vào hàng những tiếng nói quan trọng nhất của dòng nhạc thể nghiệm. Nghệ sĩ từng được biết đến với cái tên Lyra Pramuk, theo câu chuyện được kể, đã tái tạo những gì âm nhạc có thể trở thành.

Đó là một lời khen hào phóng, nhưng phần lớn lại sai hướng — không phải vì tác phẩm của bà nhỏ bé, mà vì “cuộc cách mạng của thế giới âm nhạc” mô tả một quy mô ảnh hưởng mà Hilal chưa từng có và dường như cũng chẳng muốn có. Sự thật thú vị hơn lại âm thầm hơn: bà không hề lật đổ nền âm nhạc, mà chính giới tinh hoa tiên phong đã dịch chuyển trung tâm của họ để đến gặp bà.

Hãy bắt đầu từ phương pháp, bởi mọi thứ đều bắt nguồn từ đó. Hilal xây dựng âm nhạc gần như hoàn toàn từ giọng hát của chính mình — được xếp lớp, xử lý, nhân bản thành những dàn hợp xướng chưa từng tồn tại, một nhạc cụ con người bị bẻ cong qua công nghệ cho đến khi nó vang lên như một giáo đoàn. Bà chống lại ngôn từ lâm sàng của ngành công nghiệp; bà gọi những tác phẩm làm lại của mình là “sự truyền dẫn đa âm,” chứ không phải bản phối lại, và nói về việc tôn vinh một tay nghề thủ công mà âm nhạc điện tử hiếm khi được ghi nhận. Giọng hát, như bà từng nói, luôn mang tính tâm linh, và chúng ta mắc một chứng hay quên văn hóa về điều đó. Đó vừa là một luận điểm vừa là một âm thanh.

Luận điểm ấy chính là nơi chữ “trans” trong khuôn khổ của bà thực sự tồn tại, và cũng là nơi các bài báo ca ngợi thường lướt qua. Bà miêu tả âm nhạc của mình như một cách tư duy chuyển giới về chính giọng hát của bản thân — một cụm từ gói gọn nhiều thứ cùng một lúc: mối quan hệ của một nghệ sĩ chuyển giới với giọng nói của mình, sự biến đổi giọng nói đó thành chất liệu thô, và sự vượt thoát khỏi thể loại nói chung. Nó không phải một cái móc câu được gắn vào một bản thu âm. Nó là bức tường chịu lực. Năm nay, cấu trúc ấy có thêm một tầng nữa: nghệ sĩ từ lâu được gọi là Lyra Pramuk đã lấy tên Alif Hilal sau khi cải đạo sang Hồi giáo, gấp một thực hành tâm linh rõ ràng vào trong tác phẩm vốn đã vươn tới sự thiêng liêng.

Đây là phần mà câu chuyện “cách mạng” đã bỏ lỡ. Những người phê chuẩn tầm quan trọng của Hilal không phải là các bảng xếp hạng; họ là các định chế. Bà đi dạy. Bà được đưa vào chương trình của những liên hoan có tiếng nói quyết định điều gì được coi là nghiêm túc. Chương trình âm nhạc của Biennale Venice năm nay — với chủ đề âm thanh như sự tái sinh và “sự thanh tẩy tập thể” — đặt bà vào một đội hình cùng với những tên tuổi kinh điển của lĩnh vực, và nó được giám tuyển bởi Caterina Barbieri, một đồng nghiệp đã tự mình chuyển từ việc tạo ra âm nhạc sang việc gác cổng cho sân khấu danh giá nhất của nó. Đó không phải một đám đông xông vào cung điện. Đó là một sự kế vị. Giới tiên phong đang trao lại chính nó cho một thế hệ coi giọng hát đã qua xử lý và tâm linh cởi mở như những điều mặc định chứ không phải những lời khiêu khích.

Đó là lý do tại sao từ ngữ trung thực không phải là “cách mạng” mà là lễ đăng quang. Dòng dõi của Hilal chạy thẳng qua Holly Herndon và một thế hệ đã dành cả thập kỷ để tranh luận rằng giọng hát con người, khi chạy qua máy móc, có thể mang sức nặng của nghi lễ. Điều đã thay đổi không phải là thói quen nghe nhạc của công chúng — hầu hết thính giả sẽ không bao giờ nghe một nốt nhạc nào của thứ này — mà là ai đang nắm giữ các định chế. Cơn mê sảng mà El País mô tả là có thật bên trong những căn phòng ấy. Nó đơn giản là một vương quốc nhỏ, và gọi nó là cả thế giới là một sự xúc phạm gián tiếp đến tác phẩm: nó mời gọi cái nhướn mày theo sau mọi lời phóng đại, trong khi thành tựu thực sự chẳng cần thổi phồng.

Có một câu hỏi về tính bền vững được chôn giấu trong tất cả những điều này, và nó đi theo chiều hướng lạc quan. Vòng xoáy cường điệu sẽ tàn lụi; quy điển thì không. Một nghệ sĩ đứng đầu bảng xếp hạng sẽ phụ thuộc vào quý tiếp theo. Một nghệ sĩ được đưa vào giáo trình và chương trình liên hoan đang được xây dựng để trường tồn — được tái bối cảnh hóa, được hát lại, được giảng dạy. Album Hymnal của bà được nối tiếp bằng một tập hợp các bản diễn giải lại, tác phẩm đã được trao tay và làm lại bởi những người khác. Đó là diện mạo của sự bền bỉ trong góc nhỏ này của âm nhạc: không phải một cú đột biến, mà là một phụng vụ.

Vậy thì đúng vậy, một cuộc cách mạng — với điều kiện bạn thu nhỏ bản đồ xuống đúng lãnh thổ mà nó thực sự chiếm lĩnh. Alif Hilal đã không thay đổi thế giới âm nhạc. Bà đã thay đổi người được ngồi ở vị trí đứng đầu một chiếc bàn nhỏ, có ảnh hưởng và tự tuyển chọn. Cơn mê sảng là chiếc bàn ấy giờ đây tin rằng nó chính là cả thế giới.

Thẻ: Alif Hilal, Biennale Musica, Caterina Barbieri, experimental music, Lyra Pramuk