Rừng không “đoàn kết” như ta nghĩ: Nghiên cứu mới đặt lại vấn đề về “mạng internet” bí mật của cây

Khi đi dạo trong rừng, thật dễ hình dung những cây cổ thụ như những người hàng xóm hiền hòa, âm thầm nâng đỡ lẫn nhau. Sách và phim tài liệu phổ biến từng mô tả các mạng lưới nấm khổng lồ dưới lòng đất liên kết rễ cây, cho phép chúng chia sẻ chất dinh dưỡng và thậm chí gửi đi tín hiệu cảnh báo. Ý tưởng này được gọi bằng cái tên “wood wide web” và đã thay đổi cách nhiều người nhìn nhận hệ sinh thái rừng.

Những kết nối ngầm đó là có thật. Các loại nấm siêu nhỏ bám vào rễ cây và vươn ra những sợi mảnh trong đất. Những sợi này có thể liên kết nhiều cây với nhau, tạo thành mạng lưới vận chuyển nước, carbon và chất dinh dưỡng từ cây này sang cây khác. Các thí nghiệm ban đầu cho thấy những cây già hơn hoặc khỏe mạnh hơn đôi khi chuyển tài nguyên cho cây non hoặc cây bị che bóng, củng cố hình ảnh về một cộng đồng rừng hợp tác.

Những nhà nghiên cứu như Suzanne Simard đã góp phần đưa các mạng lưới này ra ánh sáng và nhấn mạnh tầm quan trọng tiềm năng của chúng. Theo thời gian, ý tưởng rằng cây cối chủ động “chăm sóc” lẫn nhau lan rộng vượt ra ngoài giới khoa học.

You May Also LikeVật liệu aerogel lấy cảm hứng từ cú mèo có thể làm dịu tiếng ồn trầm của đô thị

Tuy nhiên, các công trình mới đang làm phức tạp thêm câu chuyện đó. Thay vì là những đối tác hào phóng, các cây được kết nối qua nấm có thể hành xử giống như những đối thủ cùng chia sẻ một không gian chật hẹp. Chính những mạng lưới cho phép dòng tài nguyên lưu chuyển cũng truyền đi các tín hiệu hóa học giữa những cây ở gần nhau. Những tín hiệu này có thể tiết lộ cây nào đang căng thẳng, phát triển nhanh hay dễ bị bệnh.

Theo góc nhìn này, cây không nhất thiết gửi đi sự giúp đỡ. Thay vào đó, chúng điều chỉnh sự phát triển của chính mình dựa trên thông tin cảm nhận được. Nếu một cây gần đó suy yếu, cây được kết nối có thể tăng cường sử dụng tài nguyên để tận dụng cơ hội. Nếu một đối thủ đang phát triển mạnh, nó có thể điều chỉnh hướng tăng trưởng để cạnh tranh hiệu quả hơn về ánh sáng và chất dinh dưỡng. Mạng lưới khi ấy giống một kênh thông tin hơn là một hệ thống từ thiện.

Các cách diễn giải trước đây thường nhấn mạnh những ví dụ ấn tượng về việc chia sẻ tài nguyên, đôi khi trong điều kiện được kiểm soát. Nhưng những nghiên cứu mới cho thấy các trường hợp đó có thể không phản ánh thực tế thường ngày của rừng. Trong môi trường tự nhiên, cây cối cạnh tranh gay gắt để giành ánh sáng mặt trời, nước và chất dinh dưỡng trong đất. Các mạng lưới nấm liên kết chúng đã tiến hóa trong bối cảnh cạnh tranh này và có thể chủ yếu mang lại lợi ích cho chính nấm bằng cách kết nối với nhiều vật chủ.

Sự thay đổi góc nhìn này rất quan trọng vì nó làm thay đổi cách chúng ta hiểu về hệ sinh thái. Việc xem rừng như những cộng đồng hợp tác đã củng cố ý tưởng rằng thiên nhiên dựa trên sự hỗ trợ lẫn nhau. Thừa nhận vai trò của cạnh tranh và hành vi cơ hội không khiến rừng trở nên khắc nghiệt hơn, mà khiến nó thực tế hơn. Các sinh vật có thể liên kết với nhau mà không cần phải vị tha.

Điều này cũng ảnh hưởng đến cách các nhà khoa học và nhà quản lý tiếp cận công tác bảo tồn. Nếu các mạng lưới dưới đất chủ yếu lan truyền thông tin thay vì sự “hào phóng”, thì việc bảo vệ sức khỏe rừng có thể phụ thuộc ít hơn vào việc giữ lại những cây “giúp đỡ” và nhiều hơn vào việc hiểu cách cạnh tranh định hình khả năng phục hồi.

Hình ảnh những cái cây như những người hàng xóm nuôi dưỡng lẫn nhau có thể vẫn tồn tại trong trí tưởng tượng phổ biến. Nhưng khi nghiên cứu tiếp tục tiến triển, rừng hiện lên không phải như một tập thể hài hòa, mà như một hệ thống năng động, nơi sự kết nối và cạnh tranh song hành cùng nhau.