Tham vọng của sự chối từ: Vì sao nghệ thuật quyền năng nhất năm 2026 là sự dừng lại

Bầu không khí trong phòng triển lãm đặc quánh sức nặng của những nghĩa vụ vô hình. Có một cảm giác tĩnh lặng hiện hữu nhưng không hề bình yên; đó là kết quả của một sự rút lui có chủ đích và đầy hao tổn. Tại một góc phòng, thiết bị giám sát trẻ em phát ra những tiếng rè rè tần số thấp từ một căn phòng xa xăm, biến hành động quan sát thành một hình thức giám sát. Những bức tường không chỉ giữ các đồ vật; chúng nắm giữ sự căng thẳng của các thỏa thuận pháp lý và bóng ma của những lao động đã được thực hiện, bị kìm hãm hoặc điều hướng. Đây là một môi trường mà sự vắng mặt của một dấu vết cũng nặng nề như một bức tượng đúc bằng chì.

Hình tượng nghệ sĩ đã trải qua một cuộc biến đổi, tách rời khỏi hình ảnh lãng mạn về những người tạo ra vật thể đơn độc để trở thành một thực thể gần giống như tù nhân của các bản hợp đồng. Trong bối cảnh này, khái niệm về người sáng tạo độc lập chỉ là một hư cấu, thay vào đó họ bị trói buộc vào một mạng lưới phức tạp của những món nợ lịch sử và sự giám sát của các thiết chế. Triển lãm lần vết sự tiến hóa này, gợi ý rằng trong kỷ nguyên của sự thương mại hóa toàn diện, hành động sáng tạo có ý nghĩa nhất không còn là sản xuất, mà là sự quản trị chiến lược đối với sự kiệt sức và sự khước từ của chính mình.

Không nơi nào sự kiệt sức hiện diện rõ rệt hơn trên tấm nệm cao su non của Constantina Zavitsanos. Mang tên There doesn’t seem to be anyone around (Host), vật thể này nằm nghiêng bên tường, một khối hình chữ nhật màu vàng bệnh tật của các loại polymer tổng hợp. Bề mặt của nó là một bản đồ địa hình của năm năm giấc ngủ chung, một kết cấu của sự vắng mặt lưu giữ những vết lõm cơ thể người. Lớp bọt biển, vốn được thiết kế để đàn hồi, nay đã đông cứng lại thành một hồ sơ vĩnh cửu về sự nghỉ ngơi—một tác phẩm điêu khắc hậu tối giản thay thế thép lạnh của quá khứ bằng những vật liệu xốp và dễ tổn thương của sự chăm sóc.

Carolyn Lazard, Fiction Contract, 2025 (still). Single-channel video with sound, 9:11 min. Courtesy the artist and Trautwein Herleth, Berlin. [In a small, dark control room, a person sits in front of multiple computer monitors while observing people in an adjoining patient room via an interior window]

Hãy tương phản sự mục rỗng mềm mại đó với độ chính xác sắc lẹm và mang tính pháp lý trong các bản thảo ý niệm của Ghislaine Leung. Tác phẩm Maintenance của cô yêu cầu không gian triển lãm phải được giữ nguyên trạng như lúc được tìm thấy, một cử chỉ buộc người xem phải đối diện với những lao động mang tính tổ chức—việc dọn dẹp, ánh sáng, bảo hiểm—những thứ thường vô hình. Ở một nơi khác, Sophia Giovannitti sử dụng hợp đồng như một công cụ vật lý. Các buổi trình diễn của cô bao gồm những cuộc thương lượng riêng tư, nơi biên đạo không phải là các chi của cơ thể mà là các nguồn lực và ham muốn, biến phòng triển lãm thành một địa điểm của sự thân mật mang tính giao dịch.

Sự dịch chuyển này phản ánh một nỗi lo âu xã hội rộng lớn hơn liên quan đến sự sụp đổ của các thước đo năng suất và sự thất bại của tiền lương truyền thống. Khi các lộ trình nghề nghiệp tan rã dưới áp lực của sự bất ổn kinh tế, những nghệ sĩ này tìm đến nền kinh tế huyết thống và lao động chăm sóc không lương. Các vật liệu phản ánh điều này: vải tái chế, hạt cườm thủ công của người bản địa và các tài liệu lưu trữ thay thế cho những lớp hoàn thiện bóng bẩy của một thị trường từng lạc quan hơn. Thẩm mỹ ở đây là thẩm mỹ của sự sinh tồn, nơi giá trị của tác phẩm được đo bằng những mối quan hệ mà nó duy trì hơn là số vốn mà nó tạo ra.

Triển lãm đặt những mối quan tâm đương đại này vào một lịch sử dài hơn của sự bóc lột và nợ thuộc địa. Tác phẩm video của Cercle d’Art des Travailleurs de Plantation Congolaise (CATPC) dàn dựng một phiên tòa bên trong một không gian khối trắng, buộc một cuộc đối đầu giữa sự xa hoa của thế giới nghệ thuật và lao động đồn điền vốn từng tài trợ cho nó về mặt lịch sử. Đây không phải là sự mô phỏng lịch sử, mà là một sự tái hiện mang tính trình diễn về những gì còn nợ. Các tác phẩm nghệ thuật hoạt động như những cuốn sổ cái, ghi chép lại những món nợ không thể chi trả kéo dài qua nhiều thế kỷ.

Sự khước từ được nâng tầm từ một lựa chọn cá nhân thành một chiến lược hình thức trong kho lưu trữ của Chauncey Hare. Sau khi từ bỏ sự nghiệp tại Standard Oil chỉ để thấy thế giới nghệ thuật cũng áp bức không kém, Hare đã ràng buộc các bức ảnh của mình vào những chú thích cảnh báo chống lại sự thống trị của các tập đoàn. Hình ảnh của ông không thể được nhìn thấy mà thiếu đi sự phê phán của ông, biến hành động xem tranh thành một hành động giáo dục chính trị. Tác phẩm I, The Artwork của Yazan Khalili còn đi xa hơn, trình bày một bản hợp đồng đóng khung không có chữ ký, cất tiếng nói từ góc nhìn của chính tác phẩm nghệ thuật, đòi hỏi được biết liệu một vật thể có thể thực sự tẩy chay quyền sở hữu của chính nó hay không.

Sự sắp đặt không gian của các phòng triển lãm càng nhấn mạnh thêm các chủ đề về sự phụ thuộc. Tại Bakalar Gallery, một chương trình luân phiên các hình ảnh chuyển động khám phá sự giao thoa giữa các phong trào lao động và hình thức điện ảnh. Không gian này hoạt động như một lá phổi thứ hai cho triển lãm chính, phụ thuộc vào các phòng tranh chính nhưng lại đưa ra nhịp điệu riêng về đại diện nữ quyền và cuộc đấu tranh chống thực dân. Sự di chuyển giữa các phòng mô phỏng dòng chảy của vốn và thông tin, nhắc nhở du khách rằng không một phần nào của quá trình sáng tạo tồn tại trong sự cô lập.

Triển lãm, diễn ra từ ngày 11 tháng 4 đến ngày 2 tháng 8 năm 2026, khép lại với một nhận thức tỉnh táo: tất cả chúng ta đều là những con nợ lịch sử. Bằng cách lấy các thuật ngữ như sự phụ thuộc và nợ nần làm trung tâm, buổi diễn làm lung lay ý tưởng rằng lao động phải mang tính cá nhân hóa hoặc tạo ra năng suất thì mới có ý nghĩa. Những cử chỉ mạnh mẽ nhất ở đây là những cử chỉ rút lui khỏi chu kỳ sản xuất vô tận. Trong sự tĩnh lặng của phòng triển lãm trống không hay vết hằn của một cơ thể mệt mỏi trên lớp bọt biển, những nghệ sĩ này tìm thấy một loại quyền năng mới—một loại quyền năng bắt đầu từ lòng can đảm để dừng lại.