Robot của Hajime Sorayama và ký ức văn hóa của thời đại máy móc

Khi các hệ thống số và trí tuệ nhân tạo tái cấu trúc đời sống hằng ngày, những hình ảnh mà qua đó xã hội hình dung về công nghệ ngày càng mang ý nghĩa lớn. Nghệ thuật của Hajime Sorayama từ lâu đã chiếm lĩnh không gian này, khảo sát cách máy móc phản chiếu các giá trị, tưởng tượng và nỗi sợ hãi của con người. Sự nghiệp của ông, trải rộng từ minh họa, điêu khắc đến các môi trường nhập vai, mang lại một lăng kính để nhìn nhận cách văn hóa hiện đại đã học cách soi chiếu chính mình qua những bề mặt bóng bẩy và những cơ thể cơ khí.

Một cuộc hồi cố quy mô lớn khai mạc tại Creative Museum Tokyo lần theo sự nghiệp của Sorayama từ cuối thập niên 1970 đến nay, trình bày tác phẩm của ông không như một chuỗi hình ảnh biểu tượng mà như một cuộc khảo sát liên tục về ánh sáng, phản chiếu và tính trong suốt như những lực lượng văn hóa HS_CMT_press release_en. Triển lãm diễn ra vào thời điểm ngôn ngữ thị giác mà Sorayama góp phần định hình — bề mặt siêu bóng, máy móc mang dáng dấp con người, công nghệ mang tính gợi dục — đã trở nên phổ biến, từ thiết kế sản phẩm đến các avatar kỹ thuật số.

Sorayama lần đầu thu hút sự chú ý vào năm 1978 với một minh họa robot cho quảng cáo rượu whisky. Điều có thể chỉ dừng lại ở một đơn đặt hàng thương mại đã trở thành nền tảng cho dự án suốt đời của ông: sáng tạo ra một cơ thể kim loại không hoàn toàn là con người cũng không hoàn toàn là máy móc. Những hình tượng “Sexy Robot” của ông, được thể hiện với độ chính xác kỹ thuật gần như ám ảnh, đã mở ra một từ vựng thẩm mỹ mới, trong đó làn da mạ crôm phản chiếu không chỉ ánh sáng mà cả ham muốn.

You May Also LikeJakkai Siributr sẽ ra mắt triển lãm cá nhân đầu tiên tại Ý

Trong thập niên 1980, khi tham vọng công nghệ của Nhật Bản mở rộng và văn hóa đại chúng toàn cầu đón nhận hình ảnh khoa học viễn tưởng, tác phẩm của Sorayama lan tỏa rộng rãi vượt ra ngoài thế giới nghệ thuật. Các minh họa của ông xuất hiện trên bìa album, tạp chí và quảng cáo, âm thầm định hình một trí tưởng tượng thị giác chung. Khác với nhiều nghệ sĩ miễn cưỡng bước qua ranh giới giữa nghệ thuật và thương mại, Sorayama coi ranh giới đó là linh hoạt. Triển lãm cho thấy rõ đây không phải là sự thỏa hiệp, mà là một lập trường: khẳng định rằng văn hóa thị giác, ở bất kỳ đâu, đều tham gia vào quá trình hình thành các giá trị.

Dọc theo tiến trình thời gian của triển lãm, những bản vẽ đầu tay được đặt cạnh các bức tranh khổ lớn và tác phẩm điêu khắc giai đoạn sau. Sự phát triển không mang tính chủ đề mà chủ yếu là kỹ thuật. Mối quan tâm bền bỉ của Sorayama là cách thể hiện chính ánh sáng — cách các phản xạ uốn cong, bề mặt tan biến, và tính trong suốt gợi ra chiều sâu mà không để lộ bản chất. Những cỗ máy của ông trông hoàn hảo, nhưng không bao giờ bất động. Độ bóng của chúng hàm chứa chuyển động, thời gian và khả năng biến đổi.

Một số sắp đặt chuyển hóa nỗi ám ảnh này vào không gian vật lý. Các môi trường phủ gương nhân lên hình thể thành những vòng lặp vô hạn, làm mất ổn định cảm giác định hướng của người xem. Các tác phẩm video đặt những cơ thể robot vào những cảnh quan vũ trụ trôi dạt, nơi tỷ lệ và trọng lực mất đi ý nghĩa. Những trải nghiệm này ít thiên về phô diễn, mà tập trung vào nhận thức: sự dễ dàng mà con mắt có thể bị mê hoặc, và tốc độ mà sự chắc chắn tan biến khi đối diện với phản chiếu.

Robot của Sorayama thường được bàn luận trong mối liên hệ với tính dục, và triển lãm không né tránh khía cạnh này. Những cơ thể được mã hóa là nữ giới, khỏa thân hoặc bán khỏa thân, lặp lại xuyên suốt sự nghiệp của ông, với tư thế gợi nhắc cả điêu khắc cổ điển lẫn minh họa pin-up. Điều hiện ra theo thời gian không phải là sự khiêu khích đơn thuần, mà là một cuộc chất vấn kéo dài về cách ham muốn được kiến tạo. Khi khắc họa cơ thể như máy móc, Sorayama phơi bày logic cơ giới vốn đã chi phối các lý tưởng về vẻ đẹp, sự cân xứng và hoàn hảo.

Đồng thời, cuộc hồi cố cũng làm phức tạp mọi cách đọc giản lược tác phẩm của ông như một giấc mơ tương lai. Bên cạnh các robot hình người là những khủng long, cá mập và kỳ lân kim loại — những sinh vật bắt nguồn từ huyền thoại, ký ức tuổi thơ và chiều sâu của thời gian. Những hình tượng này cho thấy viễn cảnh tương lai của Sorayama không thể tách rời khỏi nỗi hoài niệm. Công nghệ trong tác phẩm của ông không thay thế lịch sử; nó hấp thụ lịch sử, lưu giữ các biểu tượng cũ trong những lớp vỏ mới.

Các phần tư liệu lưu trữ của triển lãm nhấn mạnh tính liên tục này. Những bản vẽ gốc cho robot AIBO của Sony được trưng bày bên cạnh các dự án hợp tác thời trang và âm nhạc, cho thấy hình ảnh của Sorayama đã lưu chuyển linh hoạt giữa các ngành công nghiệp trong khi vẫn giữ nguyên những mối quan tâm cốt lõi. Thay vì làm loãng thực hành nghệ thuật của ông, những giao thoa này đã mở rộng tầm ảnh hưởng, cắm sâu ngôn ngữ thị giác của ông vào đời sống thường nhật.

Nhìn tổng thể, các tác phẩm tạo nên chân dung một nghệ sĩ ít quan tâm đến dự đoán hơn là phản chiếu. Sorayama không nói với người xem tương lai sẽ trông như thế nào; ông cho thấy cách chúng ta đã và đang hình dung về nó. Những bề mặt phản chiếu của ông trả lại ánh nhìn của chúng ta, đặt câu hỏi về những gì ta phóng chiếu lên máy móc và lý do vì sao.

Khi các xã hội vật lộn với nhịp độ thay đổi công nghệ ngày càng tăng, tác phẩm của Sorayama trở nên đặc biệt thời sự. Nó nhắc nhở rằng hình ảnh không chỉ minh họa cho tiến bộ; chúng định hình các khuôn khổ cảm xúc và đạo đức qua đó tiến bộ được hiểu. Trong ánh kim loại được đánh bóng, triển lãm gợi ý, ta không chỉ thoáng thấy tương lai của máy móc, mà còn những giá trị mà chúng ta mang theo cùng chúng.

More Like This

Jackie Lam (còn gọi là 009) trở lại JPS Gallery Hong Kong với “Encounter”: một suy tư về mối liên kết lặng thầm

Công Trình Serpentine Pavilion 2025: “Viên Nang Thời Gian” của Kiến Trúc Sư Marina Tabassum Sắp Ra Mắt

Tác Phẩm Của Basquiat Đạt Mức Giá Kỷ Lục tại Châu Á

Bước vào Cây sáo thần: Buổi trình diễn Ngập tràn của Monster Chetwynd tại Tate Modern

Paris: Christie’s chuẩn bị đấu giá bộ sưu tập Veil-Picard gồm các kiệt tác thời kỳ hoàng kim của nghệ thuật Pháp

Whitechapel Gallery giới thiệu triển lãm lưu trữ về nghệ sĩ tiên phong Senga Nengudi